Getting your questions ready
Getting your questions ready
Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Planetoïden, ook wel asteroïden genoemd, zijn brokstukken uit de vroege periode van ons zonnestelsel. De meeste draaien in de planetoïdengordel tussen Mars en Jupiter, maar ze komen ook voor in de Kuipergordel en dicht langs de Aarde. Deze quiz gaat over hun vorm, samenstelling en banen, over de spectraalklassen en maantjes, en over het inslaggevaar en de missies die dat moeten afwenden. Ook de ontdekkingsgeschiedenis komt aan bod, met een hoofdrol voor Ceres, de eerste planetoïde die ooit werd gevonden en tegenwoordig een dwergplaneet heet.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Tussen welke twee planeten liggen de banen van verreweg de meeste planetoïden?
Mars en Jupiter
De grootste planetoïden hebben diameters van rond de 500 km, maar de overgrote meerderheid is veel kleiner; het kleinste gruis komt als vallende sterren op Aarde terecht.
Q 02Met welke groente wordt de vorm van de door ruimtesondes gefotografeerde planetoïden vergeleken?
Aardappel
Sinds 1991 zijn onder meer Gaspra, Ida, Eros en Itokawa van dichtbij gefotografeerd: onregelmatige steenklompen vol kleine en soms grotere kraters.
Q 03Hoeveel jaar geleden ontstond het materiaal waaruit planetoïden bestaan?
4,6 miljard
De bekende planetoïden zijn van samenstelling ijsachtig, steenachtig, of ijzer- en nikkelhoudend, en draaien net als planeten in een baan rond de Zon.
Q 04Hoe heet het bolvormige gebied vanwaaruit kometen het zonnestelsel binnendringen?
Oortwolk
Dit gebied zou tussen ongeveer 10.000 en 100.000 AE van de Zon liggen, ofwel 0,1 tot 2 lichtjaar ver.
Q 05Wat betekent het woord 'planetoïde' letterlijk?
Planeetachtig
De naam asteroïde (sterachtig) kwam later in gebruik omdat deze objecten net als sterren aan de hemel leken te staan; in het Nederlands duikt dat woord vooral op in vertaalde teksten.
Q 06Van welk domein was de Romeinse godin naar wie de dwergplaneet Ceres is vernoemd?
Akkerbouw
Dezelfde godin stond ook voor de moederliefde; in Griekenland wordt Ceres vaak Demeter genoemd, naar haar Griekse equivalent.
Q 07Hoeveel miljoen jaar geleden stierven massaal diersoorten uit door een vermoedelijke planetoïde-inslag?
65
Ex-astronaut Rusty Schweickart drong aan op een VN-commissie die de dreiging van planetoïden onderzoekt en zo nodig een ruimtemissie stuurt om er een uit zijn baan te brengen.
Q 08Welk percentage van de banen van de bekende planetoïden ligt in de planetoïdengordel?
98%
Het totale aantal objecten groter dan 1 kilometer in die gordel wordt geschat op 1,1 tot 1,9 miljoen, plus miljoenen kleinere.
Q 09Welk scheikundig element, ontdekt in 1803, is naar Ceres vernoemd?
Cerium
In datzelfde jaar wilde een andere ontdekker zijn element ook naar Ceres noemen, maar omdat die naam al bezet was, koos hij voor een andere planetoïde.
Q 10In welk jaar maakte de Toengoeska-explosie 2000 vierkante kilometer Siberisch woud met de grond gelijk?
1908
Bij die explosie kwam een energie van 10 megaton TNT vrij; zulke inslagen komen naar schatting eens in de duizend jaar voor.
Q 11Hoe heten planetoïden die zich in de Lagrangepunten L4 en L5 van een planeetbaan bevinden?
Trojanen
Deze groep komt vooral voor in de baan van Jupiter, die door zijn grote massa ook veel andere planetoïden opvangt.
Q 12Op welke datum valt de Internationale Dag van de Planetoïde?
30 juni
De dag moet het publiek bewust maken van het gevaar van planetoïden die met de Aarde kunnen botsen.
Q 13Om welke planetoïde draaide de ruimtesonde Dawn ruim een jaar voordat zij Ceres bereikte?
Vesta
Dawn bereikte Ceres op 6 maart 2015 en was de eerste ruimtesonde die het grootste object binnen de baan van Pluto verkende.
Q 21Hoe werd de hypothetische planeet genoemd waarvan planetoïden de restanten zouden zijn?
Phaeton
De totale massa van alle planetoïden volstaat echter maar voor een lichaam met de helft van de diameter van de Maan.
Q 22Welk object voorbij Neptunus, met een middellijn van minimaal 2300 km, geldt als dwergplaneet?
Eris
Objecten waarvan nog onzeker is of ze een evenwichtsvorm hebben bereikt, zoals Orcus, blijven vooralsnog als planetoïde bekendstaan.
Q 23Hoe heet het eerste ontdekte maantje van een planetoïde, dat om Ida draait?
Dactyl
In 2025 waren al 584 van zulke maantjes bekend; ze maken het mogelijk de massa van een planetoïde te bepalen uit de verstoring van de baan.
Q 14Van welke planetoïdemaan veranderde de missie DART in oktober 2022 de baan?
Dimorphos
De test bewees dat een botsing met een ruimtevaartuig de baan van een planetoïde kan veranderen; het doelwit draait om (65803) Didymos.
Q 15Welke diameter heeft Ceres, het grootste bekende hemellichaam van de planetoïdengordel?
942 km
De planetoïden in deze gordel bevinden zich in een stabiele baan, en de kans dat een ervan ooit de Aarde raakt is klein.
Q 16Tot welke spectraalklasse behoren de meeste planetoïden?
C-klasse
Deze klasse weerkaatst slechts 3 tot 7% van het opvallende zonlicht en is waarschijnlijk rijk aan koolstof, vergelijkbaar met koolstofhoudende meteorieten.
Q 17Met welke Europese ruimtetelescoop, gelanceerd in december 2013, wordt onderzoek naar planetoïden gedaan?
Gaia
In januari 2026 waren er 1 492 803 planetoïden bekend, en dat aantal groeit nog altijd.
Q 18Welke instantie kent een planetoïde een nummer toe zodra de baan nauwkeurig bepaald is?
Minor Planet Center
Na de nummering mag de ontdekker het object een definitieve naam geven; in december 2022 hadden 23.608 planetoïden een naam.
Q 19Welke wiskundige ontwikkelde een methode om de baan van Ceres te bepalen, zodat zij werd teruggevonden?
Carl Friedrich Gauss
Hij was toen 24 jaar oud en voorspelde in enkele weken het pad van Ceres; op 31 december 1801 werd zij dicht bij de voorspelde plek teruggevonden.
Q 20Welk percentage van de planetoïden is koolstofhoudend?
75%
Een kleiner deel, 17%, bevat silicaten met ijzer en nikkel; uit dat verschil ontstond het idee om uit sommige planetoïden erts te winnen.
Q 24Hoeveelste planeet vanaf de Zon zou Ceres zijn geweest als het planeetvoorstel uit 2006 was aangenomen?
Vijfde
Het voorstel werd niet aangenomen; de definitieve definitie eist dat een planeet haar omgeving heeft 'schoongeveegd', wat Ceres met duizenden buren niet doet.
Q 25In welk sterrenbeeld ontdekte Giuseppe Piazzi op 1 januari 1801 de eerste planetoïde?
Stier
Men dacht aanvankelijk de lang gezochte planeet gevonden te hebben; pas later bleek het om de eerste van vele planetoïden te gaan.
Q 26Op welke afstand van de Zon werd volgens de theorie van Titius en Bode nog een planeet verwacht?
2,8 AE
Dezelfde theorie voorspelde een planeet na Saturnus op 19,6 AE; toen Uranus in 1781 op 19,2 AE werd gevonden, groeide het vertrouwen in de formule.
Q 27Onder welke naam werd het zoekprogramma bekend dat Franz Xaver von Zach in 1800 opzette?
Himmelspolizey
Het was een van de eerste internationale wetenschappelijke onderzoeksprogramma's; men zocht naar één kleine planeet, maar vond verschillende planetoïden.
Q 28Wie vond op 1 september 1804 de derde planetoïde, Juno?
Ludwig Harding
De vondst gebeurde in het sterrenbeeld Vissen; de vierde planetoïde volgde al op 28 maart 1807, waarna het tot 1845 duurde voor de volgende werd gevonden.
Q 29Op hoeveel kilometer schatte Johann Hieronymus Schröter in 1811 de diameter van Ceres?
2.613
Een eerdere schatting uit 1802 zat er juist ver onder, op 260 kilometer, terwijl de werkelijke waarde rond de 950 kilometer ligt.
Q 30Bij welke twee diameters zitten 'hobbels' in de grootteverdeling van planetoïden?
5 en 100 km
Het aantal planetoïden neemt sterk af naarmate ze groter worden, grofweg volgens een machtsfunctie; bij deze waarden worden er meer gevonden dan verwacht.