Getting your questions ready
Getting your questions ready
Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Platentektoniek verklaart waarom continenten bewegen, waar aardbevingen en vulkanen voorkomen en hoe gebergten en oceanen ontstaan. De lithosfeer is verdeeld in platen die enkele centimeters per jaar over de stroperige asthenosfeer schuiven. Deze quiz gaat over de drie soorten plaatgrenzen, mid-oceanische ruggen, subductiezones en hotspots, over supercontinenten als Pangea en Gondwana, en over de pioniers van Ortelius en Wegener tot Hess en Le Pichon. Van makkelijke vragen over subductie tot expertvragen over Eulerpolen en NUVEL-modellen: test je kennis van de bewegende aarde.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welk supercontinent vormden de continenten aan weerszijden van de Atlantische Oceaan ooit samen?
Pangea
De groei van de Atlantische Oceaan is te reconstrueren tot ongeveer 180 miljoen jaar geleden; oudere oceanische lithosfeer bestaat niet meer.
Q 02Hoe heet het onder een andere plaat schuiven van een tektonische plaat bij een convergente grens?
Subductie
Meestal is de wegduikende plaat er een van oceanische korst; als twee continenten botsen, duikt geen van beide weg en ontstaat een gebergte.
Q 03Hoeveel grote tektonische platen telt de Aarde, afhankelijk van de definitie?
Zeven of acht
Daarnaast bestaat er een groot aantal kleinere platen; de platen bewegen ten opzichte van elkaar met enkele centimeters per jaar.
Q 04Wat is het bekendste deel van de transforme breukzone langs de westkust van de Verenigde Staten?
San Andreasbreuk
De breukzone verbindt een oceanische spreidingszone rond Neder-Californië met een kleine spreidingszone ten noordwesten van San Francisco.
Q 05Hoe snel bewegen aardplaten ten opzichte van elkaar?
Centimeters per jaar
Sinds de jaren 1990 kan die verschuiving daadwerkelijk gemeten worden, dankzij geodetische metingen met satellieten en VLBI.
Q 06Wiens hypothese van continentverschuiving werd in de jaren 60 opgevolgd door de platentektoniek?
Alfred Wegener
Anders dan de oudere hypothese raakte de nieuwe theorie al snel algemeen aanvaard in de wetenschappelijke gemeenschap.
Q 07Hoe dik is de lithosfeer, de buitenste gesteentelaag van de Aarde, gemiddeld?
100 km
Deze buitenste laag is verdeeld in tektonische platen of schollen, die onafhankelijk van elkaar langs het aardoppervlak bewegen.
Q 08Hoe heet een plaatgrens waar twee platen langs elkaar bewegen?
Transform
Bij de twee andere typen bewegen platen naar elkaar toe of juist van elkaar af; langs al deze grenzen concentreren zich aardbevingen en vulkanisme.
Q 09Welk gebergte is het beste voorbeeld van een lange keten boven een subductiezone onder een continent?
Andes
Zulke lange ketens ontstaan omdat de ligging van de subductiezone onder het continent nauwelijks verandert; erboven ligt een vulkaanboog met explosief vulkanisme.
Q 10Door stromingen in welke onderliggende laag bewegen de aardplaten over het aardoppervlak?
Asthenosfeer
Deze laag is niet vloeibaar, maar heeft zo'n lage schuifsterkte dat ze op de geologische tijdschaal als een langzaam stromende stroperige vloeistof werkt.
Q 11Het ontbreken van welke stof verklaart waarschijnlijk waarom Venus geen platentektoniek heeft?
Water
Venus is bijna even groot als de Aarde en vulkanisch zeer actief, wat het ontbreken van bewegende platen daar lastig verklaarbaar maakt.
Q 12Welke zee wordt beschouwd als een oceaan in zijn beginstadium?
Rode Zee
Als de lithosfeer onder een riftzone uit elkaar blijft bewegen, ontstaat een smal oceanisch bekken dat steeds breder groeit.
Q 13Waarom subduceert continentale korst in de praktijk slecht?
Lage dichtheid
Daardoor zijn op de continenten nog gesteenten van enkele miljarden jaren oud te vinden, terwijl oceanische korst een beperkte levensduur heeft.
Q 21Op welke diepte ligt de kern-mantelgrens, waar hete opwaartse stromingen ontstaan?
2.890 km
De opwaartse stroming komt door het temperatuurverschil tussen mantel en kern, versterkt door de warmte van natuurlijk radioactief verval.
Q 22Hoe heet de trekkracht die een zware, oude subducerende plaat op zichzelf uitoefent?
Slab pull
Het effect neemt af naarmate de plaat dieper in de mantel doordringt en het dichtheidsverschil met de omringende laag kleiner wordt.
Q 23Op welk halfrond liggen de meeste subductiezones?
Noordelijk halfrond
Omdat de spreidingszones vooral in het zuiden liggen, beweegt lithosfeer gemiddeld van zuid naar noord en raken de continenten in het noorden geconcentreerd.
Q 14Welk groot continent lag rond 500 miljoen jaar geleden op het zuidelijk halfrond?
Gondwana
In het noorden lag toen een groot aantal kleinere continenten, die zich tijdens de Caledonische gebergtevorming tot Euramerika samenvoegden.
Q 15Welke oceanische plaat subduceert onder de Zuid-Amerikaanse Plaat?
Nazcaplaat
Bij deze subductie raken oceaansedimenten en stukken oceanische plaat (ofiolieten) los en worden ze over de overrijdende plaat geschoven.
Q 16Welke oceaan zal in de toekomst waarschijnlijk kleiner worden?
Grote Oceaan
Australië zal ondertussen naar het noorden bewegen tot het tegen Azië aan ligt, en Oost-Afrika zal zich van de rest van Afrika losmaken.
Q 17Hoe heet de cyclus waarin supercontinenten uiteenriften en zich later weer samenvoegen?
Wilsoncyclus
Reconstructies wijzen uit dat er al vóór de vorming van Pangea meerdere keren een supercontinent heeft bestaan.
Q 18Hoe heet het noordelijke blok dat ontstond toen het openen van de Tethysoceaan het supercontinent splitste?
Laurazië
Het zuidelijke blok viel later uiteen in India, Antarctica, Afrika, Zuid-Amerika en Australië.
Q 19Hoe lang zijn alle mid-oceanische ruggen op Aarde bij elkaar opgeteld?
70.000 km
Deze 'gebergten onder water' vormen samen de langste aaneengesloten gebergten op Aarde en komen omhoog door de grote warmtestroom uit de Aarde.
Q 20Ouder dan hoeveel miljoen jaar komt oceanische korst nauwelijks voor?
180 miljoen jaar
Continenten subduceren niet snel omdat ze lichter en dikker zijn; daarom bevatten ze gesteenten van enkele miljarden jaren oud.
Q 24Welk bekken is een voorbeeld van een 'failed rift', een rift die stopte met groeien?
Noordzeebekken
Deze rift werd in het Jura en Krijt gevormd; riften vertakken zich vaak, waarna één vertakking tot oceaan uitgroeit en de andere inactief wordt.
Q 25Hoe heet een bekken dat door extensie achter een eilandboog ontstaat?
Back-arc basin
Eilandbogen liggen van boven gezien meestal in een gekromde boog, een gevolg van de geometrie van een wegduikende plaat op een gekromd aardoppervlak.
Q 26Na gemiddeld hoeveel jaar wordt oceanische lithosfeer dichter dan de laag eronder?
100 miljoen jaar
Na haar vorming op een spreidingsrug koelt oceanische lithosfeer langzaam af en groeit ze aan de onderkant aan, waardoor ze steeds zwaarder wordt.
Q 27Welk paleocontinent besloeg ongeveer het huidige Scandinavië?
Baltica
De sporen van de Caledonische gebergtevorming, waarbij dit continent betrokken was, zijn vooral in Scandinavië en op de Britse Eilanden te vinden.
Q 28Hoe heet het punt waar de rotatie-as van een tektonische plaat het aardoppervlak snijdt?
Eulerpool
Elke plaatbeweging is wiskundig een rotatie om een as door het middelpunt van de Aarde, zodat de beweging een kleincirkel vormt.
Q 29Hoe heet de dieptezone waar een wegduikende plaat aardbevingen veroorzaakt?
Wadati-Benioffzone
Langs zo'n zone schuiven de platen over elkaar en vormt zich een trog in de oceaanbodem, met daarnaast een accretiewig van afgeschraapte korst en sediment.
Q 30Hoe heet het proces waarbij de verhitte onderkorst boven een subductiezone felsische magma vormt?
Anatexis
De felsische magma stijgt op en intrudeert in de overrijdende plaat, waardoor erboven een vulkaanboog met veel explosief vulkanisme ontstaat.