Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Dertig jaar lang bracht de spaceshuttle mensen en vracht naar de ruimte. Het herbruikbare ruimteveer van NASA vloog tussen 1981 en 2011 en hielp onder meer bij de bouw van het ruimtestation ISS. Deze quiz gaat over de techniek, de vluchten en de mensen: van de hoofdmotoren en het hitteschild tot de rampen met Challenger en Columbia en de Nederlandse sporen in het programma.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Als wat voor toestel landde het ruimteveer na een missie, zonder eigen motoren?
Zweefvliegtuig
Op de landingsbaan hielp in het laatste deel van de landing een remparachute om sneller vaart te minderen.
Q 02Welke spaceshuttle werd gebouwd ter vervanging van de verongelukte Challenger?
Endeavour
Het nieuwe ruimteveer kwam in 1992 in dienst, nadat zijn voorganger in 1986 verloren was gegaan.
Q 03Aan welke ruimtetelescoop voerde missie STS-125 in mei 2009 het laatste onderhoud uit?
Hubble
De vlucht was een uitzondering: de overige missies na 2003 waren bedoeld om het ruimtestation ISS af te bouwen.
Q 04Op welk aangepast vliegtuig werd de Orbiter na een landing teruggebracht naar Cape Canaveral?
Boeing 747
Zo'n toestel heette een Shuttle Carrier Aircraft en droeg het ruimteveer op zijn rug.
Q 05Welke Nederlander vloog in 1985 mee op de eerste shuttlevlucht met acht ruimtevaarders?
Wubbo Ockels
Acht was de maximale bemanningscapaciteit; van elke bemanning maakten altijd twee piloten deel uit.
Q 06Waarvoor staat STS, de officiële afkorting van de spaceshuttle?
Space Transportation System
NASA begon midden jaren 70 met hulp van de Amerikaanse luchtmacht aan de ontwikkeling van het herbruikbare ruimteschip.
Q 07Langs het strand van welke Nederlandse badplaats vloog Enterprise in 1983?
Zandvoort
Op weg naar Londen vloog het toestel op de rug van een draagvliegtuig ook over Brussel, Antwerpen en Amsterdam.
Q 08Wat leverde in het eerste deel van een spaceshuttlelancering de meeste stuwkracht?
Twee vaste-brandstofraketten
Deze Solid Rocket Boosters waren na twee minuten leeg en werden dan afgestoten.
Q 09Hoeveel seconden na de lancering explodeerde Challenger op 28 januari 1986?
73
Na het ongeluk mochten er geen commerciële satellieten meer met een spaceshuttle worden vervoerd.
Q 10Hoeveel missies vloog het spaceshuttleprogramma in totaal tot eind juli 2011?
135
Twee van die vluchten liepen fataal af, waarbij alle bemanningsleden en passagiers om het leven kwamen.
Q 11Wat ontbrak aan testshuttle Enterprise, waardoor die nooit de ruimte in is gelanceerd?
Motoren en een hitteschild
Het toestel is wel de enige spaceshuttle die ooit in het Belgische en het Nederlandse luchtruim is geweest.
Q 12Waarvoor staat OV in aanduidingen als OV-102 voor de spaceshuttles?
Orbiter Vehicle
Columbia droeg het nummer 102, Discovery 103 en Atlantis 104.
Q 13Welke kleur had de grote brandstoftank bij de eerste twee lanceringen van Columbia?
Wit
De verf moest warmte van buitenaf weren, maar bleek onnodig; zonder verf werd zo'n 300 kilo gewicht bespaard.
Q 21Vanaf hoeveel seconden voor de lancering werkten de drie hoofdmotoren van de Orbiter al?
7
De motoren werden gevoed met vloeibare zuurstof en vloeibare waterstof uit de externe brandstoftank.
Q 22Hoe warm mocht het aluminium van de spaceshuttle hooguit worden?
180 °C
Ter vergelijking: de onderzijde van het hitteschild bereikte bij de terugkeer een temperatuur van 1700 °C.
Q 23Vanaf welke luchtmachtbasis zouden ruimteveren naar een polaire baan worden gelanceerd?
Vandenberg
Na het Challengerongeluk in 1986 werden deze lanceringen eerst uitgesteld en uiteindelijk afgeblazen.
Uit welk keramisch materiaal bestonden de zwarte thermische tegels van de spaceshuttle?
Q 14Hoe wordt spaceshuttle Atlantis tentoongesteld op het Kennedy Space Center?
Hangend, alsof hij in de ruimte vliegt
Het vrachtruim van het ruimteveer staat daarbij geopend.
Q 15In welk jaar was Enterprise, de eerste spaceshuttle die gebouwd werd, klaar?
1976
Het toestel maakte alleen testvluchten in de atmosfeer van de aarde en is nooit de ruimte in gelanceerd.
Q 16Voor de servicemodule van welke capsule zijn manoeuvreermotoren van de shuttle aangepast?
Orion
Het gaat om de AJ10-190-motoren, die zijn aangepast tot hoofdmotor van de Europese servicemodule.
Q 17Welke luchtvaartshow bezocht Enterprise in 1983 tijdens een Europese promotietoer?
Paris Air Show
De toer bracht het prototype, op de rug van een draagvliegtuig, ook in het Belgische luchtruim.
Q 18Welk bedrijf bouwde de spaceshuttle en werd later overgenomen door Boeing?
Rockwell International
Voor het ontwerp van het ruimteveer was NASA zelf verantwoordelijk.
Q 19Van welk type waren de drie herbruikbare hoofdmotoren van de spaceshuttle?
RS-25
De motoren werkten op vloeibare zuurstof en vloeibare waterstof en stonden destijds vooral bekend als Space Shuttle Main Engines.
Q 20Op welke hoogte brak Columbia op 1 februari 2003 bij de terugkeer in de atmosfeer uit elkaar?
60 kilometer
Heet plasma was door een gat in de linkervleugel naar binnen gedrongen en verteerde het ruimteveer van binnenuit.
Siliciumdioxide
De tegels waren ongeveer 15×15 cm groot en elk had een unieke vorm, dus nieuwe exemplaren werden op bestelling gemaakt.
Q 25Aan welk consortium besteedde NASA vanaf 1995 het onderhoud van de spaceshuttle uit?
United Space Alliance
Het consortium bestond uit Lockheed Martin en Boeing en werd afgekort tot USA.
Q 26Tot hoeveel procent van hun nominale vermogen konden de hoofdmotoren van de shuttle gaan?
109%
De ondergrens van het regelbereik lag op 65%; 100% stond voor een stuwkracht van 1700 kN.
Q 27Welke vezel zat in de mat onder de lijmlaag van de thermische tegels van de spaceshuttle?
Nomex
De tegels zijn erg bros en kunnen geen vervorming opnemen; daarom werden ze met een elastische lijmlaag op de huid bevestigd.
Q 28Voor hoeveel lanceringen werden de hoofdmotoren van de spaceshuttle ontworpen?
55
Dat kwam overeen met een levensduur van 7,5 uur; elke motor was 4,3 m lang.
Q 29Hoe heet het dekponton dat de externe tanks naar het Kennedy Space Center vervoerde?
Pegasus
De tanks werden gebouwd in de Michoud Assembly Facility in Louisiana; het ponton is later verlengd voor de eerste trappen van het SLS.
Q 30Tot welke druk bracht de hogedrukpomp de brandstof voor de hoofdmotoren van de spaceshuttle?
450 bar
De brandstof werd in twee stappen op druk gebracht; de eerste pomp bracht de druk op 19 bar.