Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Orion is een van de opvallendste sterrenbeelden aan de winterhemel. De jager met zijn gordel van drie sterren ligt aan de hemelequator en is in december goed te herkennen. Deze quiz gaat over de sterren van Orion, de mythen rond de jager, de nevels in zijn zwaard en de reuzenster Betelgeuze, die aan het eind van zijn leven is. De vragen lopen op van bekende feiten tot details voor wie zelf door een telescoop kijkt.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Op welk voorwerp lijkt het sterrenbeeld Orion met zijn vier heldere hoeksterren?
Zandloper
In het noordoosten van de figuur staat Betelgeuze, in het zuidoosten Saiph.
Q 02Wat voor soort ster is Betelgeuze in het sterrenbeeld Orion?
Rode superreus
De helderheid van de ster schommelt halfregelmatig, onder meer met een periode van ongeveer 425 dagen.
Q 03Welk wapen hangt in het sterrenbeeld Orion aan de gordel van de jager?
Zwaard
In dat wapen staan de sterren Hatysa en Mizan Batil I, ofwel 44 en 42 Orionis.
Q 04Welke drie sterren vormen samen de schuine riem in het midden van Orion?
Alnitak, Alnilam en Mintaka
De drie zijn vrijwel even helder en dragen de Griekse letters ζ, ε en δ.
Q 05Welke groep achtervolgde de jager Orion in de Griekse mythologie?
Plejaden
Het sterrenbeeld van de jager ligt aan de hemelequator en wordt afgekort als Ori.
Q 06Welke ster is de helderste van Orion, nog vóór Betelgeuze?
Rigel
Betelgeuze, ook bekend als alpha Orionis, volgt op de tweede plaats.
Q 07Wat wordt er gevormd in de moleculaire wolken bij de Orionnevel?
Nieuwe sterren
De wolken zitten vol gas en horen bij het uitgebreide Orioncomplex.
Q 08Welke godin doodde de jager Orion per ongeluk in de Griekse mythologie?
Artemis
Na zijn dood werd de jager tot sterrenbeeld verheven.
Q 09Uit welke taal komt de naam van de ster Betelgeuze oorspronkelijk?
Arabisch
De ster kent veel schrijfwijzen, waaronder Betelgeuse, Betelgeux en Al Mankib.
Q 10Welke god zagen de oude Egyptenaren in het sterrenbeeld Orion?
Osiris
De Egyptenaren verbeeldden hem als een man die vertwijfeld achteromkijkt.
Q 11Uit welk element bestaat het geïoniseerde gas van de Orionnevel grotendeels?
Waterstof
Het gas van de nevel wordt verhit door een associatie van jonge sterren.
Q 12Welk sterrenbeeld stelt de grote jachthond van Orion voor?
Canis Major
In dit sterrenbeeld staat de helderste ster aan de hemel na de zon.
Q 13Met welke komeet is de meteorenzwerm de Orioniden geassocieerd?
Halley
De zwerm is elk jaar ongeveer tien dagen lang te zien.
Q 14Welk Messier-nummer draagt de Orionnevel, die met het blote oog te zien is?
Q 21Welke gordelster van Orion ligt vrijwel precies op de hemelequator?
Mintaka
De ster draagt ook de aanduiding δ (delta) Orionis.
Q 22Op hoeveel lichtjaar afstand ligt het Orioncomplex van nevels en gaswolken?
1600
De Orionnevel is het opvallendste deel van dit uitgebreide gebied.
Q 23Wat betekent ‘yad al-djoeza’, de oorspronkelijke naam van de ster Betelgeuze?
Hand van de reus
Door een leesfout is de westerse naam afgeleid van ‘ibt al-djoeza’, wat oksel van de reus betekent.
Q 24Welke astronoom ontdekte in 1836 dat de helderheid van Betelgeuze verandert?
M42
De nevel ligt net ten zuiden van de drie gordelsterren en oogt in donkere nachten als een lichte vlek.
Q 15In welk jaar begon Betelgeuze plotseling aanzienlijk minder licht uit te stralen?
2019
Tegen het einde van dat jaar was de ster een factor 2,5 lichtzwakker geworden.
Q 16Welke bijnaam draagt de Gordel van Orion, naast Driekoningen?
Jakobsstaf
De drie sterren van de gordel lopen schuin als een riem naar het noordwesten.
Q 17Tot aan welke planeet zou Betelgeuze reiken als hij op de plek van de zon stond?
Jupiter
Alleen de zon en één andere ster hebben aan de hemel een grotere schijnbare diameter.
Q 18Welke jaloerse broer vermoordde in de Egyptische mythe de god die Orion verbeeldt?
Seth
Het lichaamsvocht van de vermoorde god vormde volgens de mythe eind juli de Nijlvloed.
Q 19Welke Egyptische godin volgt Orion op de voet in de gedaante van de Hondsster?
Isis
In de mythe is ze wanhopig op zoek naar het lichaam van haar man, die ook haar broer is.
Q 20Bij welke gordelster van Orion liggen de Paardenkopnevel en de Vlamnevel?
Alnitak
De ster staat links in de gordel; in de buurt ligt ook de nevel Messier 78.
John Herschel
De ster schommelt halfregelmatig, met onder meer een periode van ongeveer 5,9 jaar.
Q 25Welk sterrenbeeld raakt Orion en de Stier op één punt, vlak bij de ster U Orionis?
Tweelingen
U Orionis is een veranderlijke ster die volgens Robert Burnham jr. een opvallend rode kleur uitstraalt.
Q 26Met hoeveel procent kromp de diameter van Betelgeuze tussen 1993 en 2009?
15
De helderheid van de ster nam in die jaren niet beduidend af.
Q 27Op welk voorwerp lijkt de open sterrenhoop Dolidze 17 in Orion?
Metronoom
Omdat de groep zo weinig sterren telt, geldt ze eerder als telescopisch asterisme dan als echte sterrenhoop.
Q 28Welk getal lijken de sterren van NGC 2169 in een amateurtelescoop te vormen?
37
Wie het patroon anders bekijkt, herkent er de letters LE in.
Q 29Welke ster heeft, na de zon, een nog grotere schijnbare diameter dan Betelgeuze?
R Doradus
Betelgeuze meet 0,047 boogseconden, genoeg om de ster bij extreme vergroting als schijfje te zien.
Q 30Welke bijnaam draagt de ster R Leporis, die je vindt via een lijn door twee sterren van Orion?
Hind's Crimson Star
Het is een koele koolstofster en een van de meest roodkleurige sterren van de hele sterrenhemel.