Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Windmolens zetten de bewegingsenergie van de wind om in draaiende wieken. Eeuwenlang maalden ze graan, zaagden ze hout en hielden ze polders droog. Deze quiz loopt van de vroegste molens in Azië en Europa naar de Lage Landen: molentypen, molenaarstaal, de taal van de wiekenstand en de molenindustrie langs de Zaan. Ook de moderne windturbine komt aan bod, van mast tot wieken.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01De komst van welke uitvinding deed veel windmolens in verval raken?
Stoommachine
Molens werden daarna niet meer gebruikt, niet meer onderhouden of zelfs gesloopt.
Q 02Welke streek was in de Gouden Eeuw een gigantisch industrieel molengebied?
Zaanstreek
De papierindustrie bloeide er sinds 1650 op; de papiermolens bleven er tot 1795 draaien.
Q 03In welke eeuw verschenen de eerste windmolens in Europa?
12e eeuw
Ze doken op in Noordwest-Frankrijk, Vlaanderen en Zuid-Engeland.
Q 04Hoe wordt de veelwiekige windmotor in Nederland ook wel genoemd?
Amerikaanse windmolen
Het type is halverwege de 19e eeuw ontwikkeld om water uit de bodem op te pompen en bemaalde later ook Nederlandse polders.
Q 05Tot welk moment blijft een molen na een overlijden in de rouwstand staan?
Begrafenis
De onderste wiek staat dan net voorbij de romp: dat staat voor 'over' of 'voorbij'.
Q 06Hoe heet het op de wind draaien van het wiekenkruis van een molen?
Kruien
Bij een buitenkruier gebeurt dat aan de buitenzijde met een houten staart, bij een binnenkruier van binnenuit.
Q 07Hoe draaien de wieken van traditionele Nederlandse molens, gezien met de rug in de wind?
Tegen de klok in
Proefondervindelijk bleek dat molens zo het beste draaien: bij een ruimende wind blijven ze dan langer goed doordraaien.
Q 08In welke stad staat de Noletmolen, met 42 meter de hoogste windmolen van Nederland?
Schiedam
De molen is pas in 2005 gebouwd, wekt elektriciteit op en ziet eruit als een klassieke molen met omloop.
Q 09Hoe heet het cirkelvormige bordes rond een molen waarop de molenaar hem bedient?
Stelling
Hetzelfde bordes heet ook wel omloop, galerij, gaanderij of balie.
Q 10Hoe heet de diagonale kruisstand van molenwieken in het grootste deel van Nederland ook?
Ruststand
Een poldermolen staat zo als hij lang niet hoeft te malen; toen wieken nog niet van staal waren, voorkwam deze stand ook doorhangen.
Q 11Welk molentype verscheen in de 15e eeuw in Nederland als poldermolen?
Wipmolen
Het is een doorontwikkeling van de standerdmolen en wordt, net als de spinnenkopmolen, tot de middenkruiers gerekend.
Q 12Hoe staat de draaias van de vroege Perzische windmolen opgesteld?
Verticaal
De oudste Oost-Aziatische molens, waarvan de ouderdom omstreden is, werken met dezelfde soort as.
Q 13Hoe lang blijft een molen bij een geboorte ongeveer in de vreugdestand staan?
Een week
Bij een huwelijk staat de molen alleen op de dag van de voltrekking zo, soms versierd met vlaggetjes of een Zaanse tooi.
Q 21In welk land wordt het binnenste wiekenkruis als teken van rouw rechtop voor de deur gezet?
Portugal
De windmolen kwam daar later dan elders in Europa: de eerste optekening van hun bestaan dateert uit de 15e eeuw.
Q 22Hoe noemt een molenaar het aanpassen van de zeilvoering aan de windsterkte?
Zwichten
Bij sterkere wind gaat er zeil af, bij zwakkere wind komt er zeil bij; meestal gaat een wiek in zes stappen van vol zeil naar geen zeil.
Q 23In welk soort molen pletten de kantstenen van een kollergang het zaad?
Oliemolen
De twee verticaal lopende kantstenen draaien rond over een cirkelvormige, horizontale steen.
Q 14Welk molentype met draaibare kap wordt in 1280 voor het eerst vermeld?
Torenmolen
Het is een molen van middeleeuwse oorsprong met een cilindrisch opgemetselde romp; in Nederland staan er nog maar vier.
Q 15Wie kreeg in 1593 octrooi op zijn vinding om hout te zagen op windkracht?
Cornelis Corneliszoon
De uitvinder kwam uit Uitgeest; in de Gouden Eeuw zaagden honderden molens hout uit Scandinavië voor de scheepsbouw.
Q 16Welk onderdeel bracht vanaf 1592 de ontwikkeling van de houtzaagmolen op gang?
Krukas
Al een jaar later werd op het zagen van hout op windkracht een octrooi verleend.
Q 17Hoe heet de verticale hoofdas van een windmolen?
Koningsspil
Hoger in de molen zit om de bovenas het bovenwiel, waar de rem omheen grijpt.
Q 18Welke geheime functie hadden molenwieken in de Tweede Wereldoorlog?
Semafoor
Met een bepaalde stand van de wieken waarschuwde men de omgeving voor een Duitse inval.
Q 19Welke houten molenvorm ontstond in Nederland aan het begin van de 16e eeuw?
Achtkant
Uit dezelfde eeuw dateert ook de tjasker, een heel ander molentype.
Q 20Hoe heet de rem die om het bovenwiel grijpt om het wiekenkruis stil te zetten?
Vang
De constructie is van hout of metaal en werkt vergelijkbaar met een trommelrem.
Q 24Welke eigenschap van Europese bomen zou de draairichting van molenwieken verklaren?
Spiraalsgewijze groei
Door de natuurlijke draaiing in het hout van de as zou die minder snel scheuren; een minder geloofwaardige verklaring wijst op rechtshandige molenaars.
Q 25Welke molen is de oudste nog bestaande standerdmolen van Nederland?
Doesburgermolen
Bij dit molentype kan de hele kast draaien rond een spil, de standerd.
Q 26Welk jaartal is uitgekapt in een balk van een windmolen ten zuiden van Duinkerke?
1114
Een van de oudste schriftelijke sporen uit dezelfde streek, uit 1183, gaat over het Wormhoutse domein van de Abdij van Sint-Winoksbergen.
Q 27Uit welk voormalig dorp in Zeeuws-Vlaanderen komt een windmolenvermelding uit 1221?
Willemskerke
Mogelijk kwam de windmolen in de dertiende eeuw vanuit Engeland naar de Lage Landen.
Q 28Hoe hoog was molen De Arend in Rotterdam, ooit de hoogste klassieke molen?
41 m
De molen bestaat niet meer; zijn wieken hadden een vlucht van 27,5 meter.
Q 29Naar welke streek reisde staatsman Yehlu Chu-Tshai toen hij in 1219 over een windmolen schreef?
Turkestan
Zijn reisverslag geldt als de eerste vermelding van een windmolen in de literatuur van zijn land; mogelijk beschreef hij een Perzische molen.
Q 30Aan de monniken van welke plaats schonk Hugo de Plaiz in 1155 een windmolen?
Lewes
Die schenking is de vroegste vermelding van een windmolen in Engeland.