Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Het Zevengesternte, ook bekend als de Plejaden of M45, is een van de bekendste sterrenhopen aan de nachthemel. Met het blote oog zie je een handvol sterren, door een telescoop honderden. Deze quiz gaat over de sterrenkunde achter de sterrenhoop: afstand, leeftijd, nevels en de astronomen die hem bestudeerden. Ook de verhalen komen aan bod: de zeven zussen uit de Griekse mythologie en de namen en betekenissen die volken over de hele wereld aan deze sterren gaven.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01In welk sterrenbeeld staat de open sterrenhoop het Zevengesternte?
Stier
De sterrenhoop staat in de catalogus van Messier als M45 en heet sinds 2005 officieel de Plejaden, al zegt bijna iedereen nog Pleiaden.
Q 02Welke reus uit de Griekse mythologie was de vader van de zeven Plejaden?
Atlas
Hun moeder was de Oceanide Pleione; naar de zeven dochters van dit paar is de sterrenhoop genoemd.
Q 03Wie achtervolgde volgens de mythe de zeven Pleiaden en probeerde hen het hof te maken?
Orion
De achtervolging zou nog altijd doorgaan: aan de hemel jaagt hij de zeven zusters nog steeds na.
Q 04Wat voor wezens waren de zeven Pleiaden in de Griekse mythologie?
nimfen
Hun moeder Pleione was een Oceanide, hun vader een Titaan.
Q 05Op ongeveer hoeveel lichtjaar van de aarde bevinden de Plejaden zich?
440
Een eerdere schatting kwam lager uit; de modernste parallaxmetingen bevestigen deze afstand.
Q 06Wat testten veel Noord-Amerikaanse stammen met de sterren van de Plejaden?
gezichtsvermogen
De proef was eenvoudig: hoe meer sterren van de groep iemand kon onderscheiden, hoe scherper zijn ogen.
Q 07Van welke god is Maia, de oudste van de zeven Pleiaden, de moeder?
Hermes
De vader was Zeus, die ook bij twee van haar zussen kinderen verwekte.
Q 08Verwarring met welke hemelobjecten wilde Charles Messier met zijn catalogus voorkomen?
kometen
Juist daarom is de opname van de Plejaden wat vreemd: zo'n heldere sterrenhoop zie je er niet snel voor aan.
Q 09Welke dichter noemt de Plejaden in zijn werken rond 700 v.Chr.?
Hesiodus
Hij was niet de eerste: de Plejaden komen al eerder voor in twee beroemde Griekse heldendichten.
Q 10Van welke Griekse godin waren de Pleiaden en hun zusters, de Hyaden, de metgezellen?
Artemis
De Pleiaden en de Hyaden samen werden ook wel de Atlantides genoemd.
Q 11Op ongeveer hoeveel miljoen jaar is de leeftijd van de Plejaden bepaald?
100
Astronomen lezen dat af aan de zwaarste sterren die nog op de hoofdreeks van het Hertzsprung-Russelldiagram staan.
Q 12Rond welk jaar v.Chr. noemt Homerus de Plejaden in de Ilias en de Odyssee?
750
De sterrenhoop was in de hele oudheid bekend: ook veel andere antieke beschavingen kenden de Plejaden.
Q 13Welke van de Pleiaden schaamde zich volgens de mythe voor haar relatie met een sterveling?
Merope
Daarom zou haar ster minder helder zijn dan die van haar zussen. De ster die nu haar naam draagt, is overigens niet de zwakste.
Als welke dieren van de godin Freya zagen de Vikingen de Plejaden?
Q 21Wat heeft de restanten van de nevel waaruit de Plejaden ontstonden onder meer verdreven?
sterrenwind
De stofwolken die nu rond de sterren te zien zijn, horen bij een wolk van interstellaire materie waar de Plejaden toevallig doorheen bewegen.
Q 22Voor welke pasgeboren god zorgden de Pleiaden volgens de Griekse mythologie?
Dionysos
Die taak deelden zij met hun zusters, de Hyaden.
Q 23Wie stelde in 1767 dat de Plejaden een fysiek bij elkaar horende groep sterren moeten zijn?
John Michell
Zijn redenering: de kans dat zoveel sterren toevallig zo dicht bij elkaar aan de hemel staan, is veel te klein.
kippen
Ook in de Oudengelse en Oudduitse traditie wordt de sterrenhoop verbonden met een kip met kuikens.
Q 15Welke keizerin draagt een naam die "Plejade" betekent?
Soraya
In het keizerrijk Perzië bestond bovendien een Orde van de Plejaden, met de zeven sterren als diamanten op het medaillon.
Q 16Vlak bij welke lijn aan de hemel staan de Plejaden, zodat de maan ze af en toe bedekt?
ecliptica
Minder vaak schuift ook een van de planeten voor de sterrenhoop langs.
Q 17Tot welk soort objecten behoort Teide 1 in de Plejaden?
bruine dwergen
Ze zijn te licht om in hun kern waterstof in helium om te zetten en stralen vooral infrarood uit. Wellicht een kwart van de Plejaden hoort erbij.
Q 18Welke ruimtesonde stelde de afstand tot de Plejaden via de parallax vast op 380 lichtjaar?
Hipparcos
Die waarde paste niet bij de vrij zwakke helderheid van de sterren en bleek later systematisch fout te zijn.
Q 19Met welke rotsformatie brachten de Sioux de Plejaden in verband?
Devils Tower
Enkele Noord-Amerikaanse stammen geloofden zelfs dat alle mensen van de Plejaden afstammen.
Q 20In welk jaar nam Charles Messier de Plejaden als nummer 45 op in zijn catalogus?
1769
In dezelfde catalogus staat ook de open sterrenhoop Praesepe in de Kreeft, als M44.
Q 24Van welk type zijn de helderste sterren van de Plejaden?
B
Daarnaast bevat de sterrenhoop ook sterren aan het einde van hun leven: er zijn witte dwergen in aangetoond.
Q 25Welke ster van het Zevengesternte heeft de bijnaam "de verloren Plejade"?
Celaeno
In de mythologie was zij een van de zeven zusters en baarde zij Poseidon een zoon, Lycus.
Q 26Wat betekent de Oudgriekse naam van de Pleiade Sterope?
bliksem
Sterope had een relatie met de god Ares en kreeg met hem de zoon Oinomaos.
Q 27Welke van de Pleiaden kreeg samen met Zeus de kinderen Dardanus en Iasion?
Elektra
Haar zus Taygete kreeg van dezelfde god de zoon Lacedaemon.
Q 28Op welke berg werden de zeven Pleiaden volgens de Griekse mythologie geboren?
Cyllene
Later werden de zeven zusters de personificatie van het Zevengesternte.
Q 29Van welke Egyptische godin zou de hoofdtooi volgens een mythe de Plejaden voorstellen?
Sesjat
Ook elders in Afrika heeft de sterrenhoop een eigen naam: de Khoikhoi in Zuid-Afrika spreken van Khuseti.
Q 30Welke ster is de helderste van IC 2602, de sterrenhoop die ook Zuidelijke Plejaden heet?
theta Carinae
De helderste ster van een groep heet de lucida. Zijn bijnaam dankt IC 2602 aan de vergelijking met Messier 45.