Getting your questions ready
Getting your questions ready
Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Dialekt, gwara, narzecze, socjolekt – językoznawcy mają całą paletę terminów na odmiany jednego języka. Granica między dialektem a osobnym językiem bywa przy tym bardziej polityczna niż lingwistyczna. Quiz sprawdza, co wiesz o pochodzeniu słowa „dialekt”, o podziałach Petera Trudgilla, o różnicy między akcentem a slangiem oraz o spornych przypadkach: kaszubszczyźnie, chińskim, arabskim i językach skandynawskich. Znajdziesz tu też pytania o dialektologię jako naukę i o polskich badaczy gwar.
Wszystkie 26 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jak nazywa się zbiór nietrwałych środków leksykalnych kojarzony ze środowiskami młodzieżowymi?
slang
Szczegóły tego rozróżnienia zależą od tradycji i sytuacji językowej, bo w różnych krajach stosunek wymowy do dialektu definiuje się odmiennie.
Q 02Z którego języka wywodzi się termin „dialekt”?
greckiego
Greckie diálektos oznaczało dyskurs, rozmowę i sposób mówienia; słowo złożono z diá („poprzez”) i legō („mówię”).
Q 03Jak w polskiej terminologii nazywa się odmianę miejscową języka o niewielkim zasięgu?
gwara
Zespół kilku lub kilkunastu takich odmian miejscowych klasyfikuje się jako dialekt, choć w potocznym użyciu oba terminy często się zlewają.
Q 04Jakie kryterium pozwala językoznawcom uznać dwa kody za jeden język?
wzajemna zrozumiałość
Kryterium to nie jest stosowane ściśle, bo zrozumiałość może mieć różne stopnie nasilenia i bywać asymetryczna – jedna strona rozumie więcej niż druga.
Q 05W którym z tych języków można wyróżnić dużą liczbę wciąż żywych dialektów?
niemiecki
Granice między poszczególnymi dialektami bywają nieostre, a same dialekty mogą się dodatkowo różnić na poziomie lokalnym.
Q 06Co według popularnego aforyzmu ma dialekt, który stał się językiem?
armię i flotę wojenną
Powiedzenie ilustruje, że o uznaniu mowy za osobny język częściej decydują czynniki socjopolityczne niż kryteria lingwistyczne.
Q 07Jak nazywa się odmianę języka właściwą dla określonej grupy społecznej?
socjolekt
W angielskim językoznawstwie słowo dialect bywa w praktyce synonimem variety, więc obejmuje także takie odmiany społeczne, a nie tylko geograficzne.
Q 08Jaki inny termin oznacza dialektologię, czyli naukę o dialektach?
gwaroznawstwo
Nazwa tej dyscypliny łączy greckie dialektos („gwara”) i logos („słowo, nauka”); bada ona genezę i systematykę dialektów w obrębie języka.
Q 09Który odosobniony język europejski jest przykładem bytu o bezspornie samodzielnym statusie?
baskijski
Jego odrębność od wszystkich sąsiednich etnolektów jest silnie zarysowana na każdym poziomie językowym, od fonetyki po składnię.
Q 10Jak nazywa się kod językowy właściwy dla pojedynczej osoby?
idiolekt
W najszerszej, skrajnej definicji nawet mowa jednostki bywa traktowana jako dialekt; w literaturoznawstwie podobną rolę pełni pojęcie rejestru.
Q 11Który dialekt tworzy podstawę standardowego języka włoskiego?
florencki
Pozostałe dialekty Włoch są wobec niego równorzędne, a część badaczy traktuje je wręcz jako osobne, siostrzane języki romańskie.
Q 12Jak Trudgill nazywa silnie zróżnicowane odmiany języka właściwe dla obszarów wiejskich?
tradycyjne
Odmiany te zanikają pod wpływem globalizacji, powszechnej oświaty i mediów masowych; to właśnie je ma zwykle na myśli laik mówiący o dialekcie.
Q 13Który z tych języków cechuje się stosunkowo niewielkim zróżnicowaniem dialektalnym?
rosyjski
Istniejące dialekty rosyjskie mają za to dość szeroki zasięg geograficzny, co kontrastuje z mozaiką gwar w wielu innych językach Europy.
Q 21Jakim terminem określa się w niemczyźnie odmianę pośrednią między dialektem a standardem?
Umgangssprache
Chodzi o standard z cechami lokalnymi lub regionalnymi; każda tradycja językowa nazywa takie odmiany po swojemu.
Q 22Który brytyjski językoznawca zaproponował podział dialektów na dwa główne typy: wiejski i nowszy?
Peter Trudgill
W tym ujęciu do odmian mainstreamowych należą zarówno standardy, jak brytyjska angielszczyzna standardowa, jak i niestandardowe dialekty miejskie.
Q 23Jak nazywa się dialekty, których geneza sięga okresu sprzed ustanowienia standardu?
prymarne
Takie odmiany mają charakter siostrzany wobec tej, która została standardem – nie wywodzą się z niego, lecz rozwijały się równolegle.
Q 14Jak w tradycji francuskiej nazywa się lokalne dialekty uważane za nieprestiżowe?
patois
Obok tego słowa francuszczyzna używa neutralnego dialecte; w tekstach anglojęzycznych z kolei podkreśla się, że dialect nie jest przeciwstawiany standardowi.
Q 15Jak nazywa się praktykę używania dwóch odmian języka przez jedną wspólnotę komunikatywną?
dyglosja
Język da się traktować jako zespół odmian: regionalnych, społecznych i ponadgwarowych standardów o wyższym prestiżu; każdy użytkownik mówi którąś z nich.
Q 16Jaki rzadki polski termin tradycyjnie oznaczał jednostkę większą niż dialekt czy gwara?
narzecze
W polskiej dialektologii słowo to pojawia się sporadycznie; częściej spotkać je można w opisach języków egzotycznych.
Q 17Jakiego terminu używają polscy językoznawcy, gdy status mowy (dialekt czy język) budzi spór?
etnolekt
Ten sam wyraz bywa w polskim językoznawstwie neutralnym określeniem każdej etnicznej odmiany językowej, bez przesądzania o jej klasyfikacji lingwistycznej.
Q 18Jak Trudgill określa odmiany języka kształtujące się wraz z mieszaniem i niwelacją dialektów?
mainstreamowe
Dawni dialektolodzy postrzegali dialekty miejskie z tej grupy jako „zniekształcone” formy języka standardowego, a preskryptywiści krytykują je do dziś.
Q 19W którym wieku określenie „dialekt” pojawiło się w europejskim piśmiennictwie?
XVI
Początkowo słowo to oznaczało po prostu manierę mówienia charakterystyczną dla konkretnej osoby, a dopiero później odmianę geograficzną języka.
Q 20W którym kraju sposób wymowy uważa się za element niezależny od dialektu?
Wielka Brytania
Po drugiej stronie Atlantyku przyjęto odwrotną konwencję: tam sposób wymowy traktuje się jako jedną ze składowych dialektu.
Q 24Jak nazywa się dialekty związane ze zróżnicowaniem lokalnym powstałym po uformowaniu standardu?
sekundarne
Ich przeciwieństwem są odmiany pierwszorzędne, starsze od standardu; w niektórych tradycjach wyróżnia się jeszcze formy pośrednie między dialektem a standardem.
Q 25Jak inaczej nazywa się postdialektalne odmiany mieszane, określane niekiedy jako regiolekty?
interdialekty
W innym, częstszym ujęciu słowo „regiolekt” oznacza po prostu dialekt regionalny, czyli geograficzny, nazywany też geolektem.
Q 26Jakim niemieckim słowem określa się języki wyodrębnione z kontinuum dialektalnego przez standaryzację?
Ausbau
Takiemu wyodrębnianiu sprzyja powstawanie organizmów państwowych; odrębność języków narodowych podkreślano np. w krajach byłej Jugosławii.