Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Gruźlica to choroba zakaźna wywoływana przez prątki, która od wieków wyniszczała ludzi i wciąż pozostaje jednym z poważnych problemów zdrowotnych świata. W quizie sprawdzisz, co wiesz o jej historii, objawach, drogach zakażenia, diagnostyce, lekach i szczepionce, a także o sytuacji w Polsce. Pytania mają różny poziom trudności – od podstaw po szczegóły dla dociekliwych.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jaką drogą najczęściej dochodzi do zakażenia prątkiem gruźlicy?
kropelkową
Źródłem zakażenia jest prątkujący chory: gdy kaszle, kicha, śmieje się lub mówi, w powietrzu unoszą się bardzo małe kropelki.
Q 02Jaką nazwą określano dawniej gruźlicę ze względu na szybkie wyniszczenie chorego?
suchoty
Chorobie towarzyszyły krwioplucie, gorączka, bladość i postępująca utrata masy ciała; o gwałtownym przebiegu mówiono, że jest galopujący.
Q 03Który niemiecki uczony odkrył prątek gruźlicy?
Robert Koch
Wyniki badań ogłosił w 1882 roku, a w polskim nazewnictwie drobnoustrój często nosi na jego cześć nazwę prątka Kocha.
Q 04Jakie badanie obrazowe jest podstawą diagnostyki gruźlicy?
RTG klatki piersiowej
Sam obraz nie przesądza jednak o rozpoznaniu, bo nie zawsze da się odróżnić gruźlicę od podobnych zmian chorobowych w płucach.
Q 05Jak brzmi łacińska nazwa prątka gruźlicy?
Mycobacterium tuberculosis
Choroba najczęściej atakuje płuca, ale może też zająć układ nerwowy, limfatyczny, kostno-stawowy, moczowo-płciowy czy naczynia krwionośne.
Q 06Co najmniej ile miesięcy trwa standardowe leczenie czynnej gruźlicy płuc u dorosłych?
sześć
W niektórych przypadkach terapię przedłuża się do dziewięciu miesięcy lub dłużej, zależnie od lokalizacji choroby i odpowiedzi na leki.
Q 07Mieszkańcami którego kontynentu jest ponad połowa wszystkich chorych na gruźlicę?
Azji
To 59% chorych. Najwyższe współczynniki zapadalności notuje jednak Afryka subsaharyjska, gdzie duży odsetek populacji jest zakażony HIV.
Q 08U pacjentów z jaką chorobą gruźlica jest w skali świata najczęstszą przyczyną zgonów?
AIDS
Zakażenie HIV stopniowo upośledza odporność komórkową, co znacznie zwiększa ryzyko rozwoju gruźlicy u osób z utajonym zakażeniem prątkiem.
Q 09W którym kraju opracowano szczepionkę BCG przeciw gruźlicy, wprowadzoną w 1921 roku?
Francji
Jej nazwa to skrót od Bacillus Calmette-Guérin – od nazwisk twórców, Alberta Calmette’a i Camille’a Guérina.
Q 10W jakich budynkach najczęściej dochodzi do zakażenia prątkiem gruźlicy?
źle wentylowanych
Ryzyko rośnie, im bliższy i dłuższy jest kontakt z prątkującym chorym, a do wywołania choroby potrzeba stosunkowo dużej liczby prątków.
Q 11Którego dnia obchodzony jest Światowy Dzień Gruźlicy?
24 marca
Datę wyznaczyło Światowe Zgromadzenie WHO w rocznicę ogłoszenia światu nauki, że w 1882 roku wyizolowano prątek gruźlicy.
Q 12Jaką substancję wstrzykuje się śródskórnie w próbie wykrywającej zakażenie prątkiem gruźlicy?
tuberkulina
Naciek w miejscu wstrzyknięcia powstaje tylko u osób, których komórki odpornościowe są uczulone na antygeny prątków; to pośredni dowód zakażenia.
Q 13Jak nazywa się choroby, którymi – jak gruźlicą – człowiek może zarazić się od zwierząt?
zoonozy
Znane są rzadkie zakażenia przez uszkodzoną skórę lub śluzówkę u osób pracujących ze zwierzętami, m.in. lekarzy weterynarii i rolników.
Q 21Który zmysł może uszkadzać streptomycyna z powodu swojego działania ototoksycznego?
słuch
Lek może też zaburzać równowagę, dlatego nawet w terapii gruźlicy sięga się po niego dość rzadko.
Q 22Około ilu milionów osób na świecie zmarło z powodu gruźlicy w 2021 roku?
1,6
W tym samym roku zachorowało 10,6 mln ludzi, z czego wykryto i zarejestrowano 6,4 mln przypadków.
Q 23Jak nazywa się zabieg, na którym opierało się dawne leczenie zapadowe gruźlicy?
odma
Do opłucnej podawano powietrze, przez co płuco zapadało się, a prątki ginęły z braku tlenu; często kończyło się to trwałym uszkodzeniem płuca.
Q 14W którym mieście działa Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, kluczowy dla krajowego programu?
Warszawie
Instytut jest ośrodkiem referencyjnym i konsultacyjnym, rejestruje i monitoruje wykryte przypadki choroby, także lekoopornej.
Q 15Czyj dotyk miał według dawnych wierzeń leczyć skrofuły, czyli gruźlicę węzłów chłonnych?
władcy
Stąd angielska nazwa choroby oznaczająca zło króla; inna, biała plaga, nawiązywała do tego, że chorzy są często bardzo bladzi.
Q 16Jakiemu obowiązkowi podlegają w Polsce chorzy na gruźlicę w okresie prątkowania?
leczeniu szpitalnemu
Ustawa z 5 grudnia 2008 roku wymaga też rejestracji każdego przypadku choroby i zapewnia terapię osobom nieubezpieczonym.
Q 17Jaką postać gruźlicy oznacza skrót MDR-TB?
wielolekooporną
Wywołują ją prątki oporne jednocześnie na dwa najważniejsze leki; najwięcej chorych mieszka w Chinach, Indiach, Rosji, Pakistanie i RPA.
Q 18W którym roku Wilhelm Röntgen odkrył promienie X, przydatne w wykrywaniu zmian w płucach?
1895
Mimo nowej metody diagnostycznej przez następne pół wieku jedynymi znanymi terapiami gruźlicy pozostawały leczenie klimatyczne i zapadowe.
Q 19Jak nazywa się specjalność lekarska zajmująca się zapobieganiem i leczeniem gruźlicy?
ftyzjatria
Lekarze tej specjalności pracują przede wszystkim w terenowych poradniach gruźlicy i chorób płuc.
Q 20W którym roku odkryto streptomycynę, co zapoczątkowało nowoczesne leczenie gruźlicy?
1943
Pierwsze, trzymiesięczne kuracje dawały wyraźną poprawę, ale krótkotrwałą: większość prątków szybko stawała się oporna na lek.
Q 24Jakim skrótem określa się propagowaną przez WHO strategię nadzorowanego leczenia gruźlicy?
DOTS
Strategia poprawiła wyniki terapii i pomogła zapobiegać lekooporności prątków, szczególnie w krajach afrykańskich.
Q 25Co dosłownie znaczy greckie słowo „phthisis”, którym w starożytności nazywano gruźlicę?
zanik
Nazwa oddawała to, jak choroba wyniszczała silnych dotąd ludzi; od tego samego słowa pochodzi dawne określenie nauki o gruźlicy.
Q 26W którym roku WHO uznała gruźlicę za chorobę stanowiącą globalne zagrożenie zdrowotne?
1993
Od lat 80. XX wieku choroba ponownie stała się poważnym problemem zdrowotnym w wielu krajach.
Q 27Jak nazywa się rozsiana postać gruźlicy, która szerzy się w organizmie drogą krwi?
prosówkowa
To jedna z ciężkich postaci choroby; szczepienie BCG nie chroni przed zakażeniem, ale łagodzi właśnie tak poważny przebieg.
Q 28Co ile godzin dzieli się prątek gruźlicy, znacznie wolniej niż większość bakterii?
16–20
Inne bakterie rozmnażają się zwykle w niecałą godzinę, a jeden z najszybszych szczepów E. coli może dzielić się co 20 minut.
Q 29Który lek przeciwgruźliczy odkryto w 1965 roku?
ryfampicyna
Nowy lek pozwolił skrócić terapię do 9 miesięcy, a dodanie pirazynamidu w początkowym okresie – do 6 miesięcy.
Q 30Od czyjego nazwiska nazwano gruźlicę kręgosłupa tworzącą tzw. garb gruźliczy?
Potta
Choroba obejmuje trzony kręgów oraz stawy kręgosłupa i stawy z nimi sąsiadujące.