Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Gwiazda Polarna, czyli Polaris, od wieków wskazuje północ żeglarzom i wędrowcom. To najjaśniejsza gwiazda Małej Niedźwiedzicy, choć wcale nie najjaśniejsza na całym niebie. Quiz sprawdza, co wiesz o jej dawnych nazwach, położeniu przy biegunie niebieskim, budowie całego układu i zmianach jasności. Nie zabrakło pytań o sąsiednie gwiazdy, greckie mity i meteory związane z tym gwiazdozbiorem.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jak nazywa się gwiazdy, które krążą wokół bieguna nieba, zamiast wschodzić i zachodzić?
okołobiegunowe
Polaris wyróżnia się na ich tle: jej położenie na sferze niebieskiej jest niemal stałe przez całą noc.
Q 02Kiedy w Polsce widać Małą Niedźwiedzicę, gwiazdozbiór Polaris?
przez cały rok
To konstelacja słabo widoczna, lecz ogólnie znana: nieuzbrojonym okiem da się w niej dostrzec około 20 gwiazd.
Q 03Z którego języka pochodzi nazwa Polaris, skrócona forma określenia Stella Polaris?
łaciny
Pełne miano znaczy po prostu „Gwiazda Polarna”. Ze względu na wyjątkową pozycję na sferze niebieskiej gwiazdę określano też wieloma innymi nazwami.
Q 04Jak nazywany jest kształt, który tworzą gwiazdy Małej Niedźwiedzicy, gwiazdozbioru Polaris?
Mały Wóz
Gwiazdy te w żaden sposób nie przypominają niedźwiedzia, bo ten musiałby składać się głównie z ogona.
Q 05Która łacińska nazwa Gwiazdy Polarnej nawiązuje do jej znaczenia w astronawigacji?
Navigatoria
Gwiazda niemal nie zmienia położenia na niebie, więc od wieków pomagała ustalać kierunki świata.
Q 06Co, oprócz kierunków świata, od wieków wyznaczano dzięki Gwieździe Polarnej?
szerokość geograficzną
Polaris ma na niebie niemal stałe położenie i zawsze widać ją na północy, dlatego od dawna służyła także w astronawigacji.
Q 07Jakim typem gwiazdy jest główny, widoczny gołym okiem składnik układu Polaris?
nadolbrzym
Gwiazda ma biało-żółtą barwę, temperaturę około 6000 kelwinów i należy do typu widmowego F.
Q 08Najbliższą i najjaśniejszą z gwiazd zmiennych jakiego typu jest Polaris?
cefeid
W jądrze gwiazdy ustały reakcje syntezy wodoru w hel, a amplituda zmian jej jasności wynosi zaledwie 0,03m.
Q 09Ile mniej więcej lat świetlnych dzieli Polaris od Słońca?
430
Mimo takiej odległości gwiazda ma obserwowaną wielkość gwiazdową 2,02m i jest najjaśniejsza w swoim gwiazdozbiorze.
Q 10Jakie zjawisko odpowiada za zmiany położenia Polaris względem bieguna niebieskiego?
precesja osi ziemskiej
Z tego samego powodu do końca XXI wieku gwiazda będzie się do bieguna zbliżać, a później zacznie się od niego oddalać.
Q 11Który gwiazdozbiór pomaga znaleźć biegun południowy, tak jak Mała Niedźwiedzica północny?
Krzyż Południa
Mała Niedźwiedzica to konstelacja słabo widoczna i dopiero 56. co do wielkości na niebie.
Q 12Kto w 1780 roku zaobserwował, że Gwiazdę Polarną tworzą dwa składniki?
William Herschel
Kolejną gwiazdę układu odkryto dopiero w XX wieku, a jej zdjęcie opublikowano w styczniu 2006.
Q 13W którym roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna formalnie zatwierdziła nazwę Polaris?
2016
Ściśle biorąc, nazwa odnosi się do składnika Aa, czyli głównej gwiazdy układu Alfa Ursae Minoris.
Q 21Która gwiazda za dwa tysiące lat przejmie od Polaris rolę północnej gwiazdy polarnej?
Gamma Cephei
Alfa Draconis pełniła tę samą rolę przed pięcioma tysiącami lat.
Q 22Kto w dziele „Onomasticon” nazwał Maryję Stella Maris, jak potem określano też Polaris?
Hieronim ze Strydonu
Określenie wiązało się z interpretacją oryginalnego brzmienia imienia Miriam, lecz zostało skojarzone z morzem.
Q 23Który astronom nazywał gwiazdę Alfa Ursae Minoris włoskim słowem Tramontana?
Johann Bayer
Nazwa może wiązać się z widocznością gwiazdy z Półwyspu Apenińskiego ponad Alpami albo ze starożytnym wyobrażeniem „góry niebieskiej” na dalekiej północy.
Q 14Co znaczy starogreckie Kynosoura, od którego pochodzi Cynozura, dawna nazwa Polaris?
Psi ogon
Etymologia tej nazwy jest niepewna, ale w XVII i XVIII wieku często pojawiała się ona w pracach naukowych.
Q 15Który grecki uczony miał około 600 roku p.n.e. wyodrębnić konstelację Małej Niedźwiedzicy?
Tales z Miletu
Dziś ten słabo widoczny gwiazdozbiór jest ogólnie znany przede wszystkim dzięki swojej najjaśniejszej gwieździe, Polaris.
Q 16Która nimfa była w mitologii greckiej matką Arkasa, późniejszej Małej Niedźwiedzicy?
Kallisto
Hera, żona Zeusa, zamieniła ją w niedźwiedzicę, której syn nie rozpoznał później podczas polowania.
Q 17Które miejsce pod względem jasności wizualnej zajmuje Polaris wśród gwiazd nieba?
48
To gwiazda jasna, lecz wcale nie najjaśniejsza na niebie; wyróżnia ją położenie tuż przy biegunie niebieskim.
Q 18Ile razy większą jasność niż Słońce ma główny składnik układu Polaris?
2500
Temperatura tej biało-żółtej gwiazdy wynosi około 6000 kelwinów.
Q 19Okręgi o jakiej średnicy w stopniach zakreśla Polaris wokół bieguna niebieskiego?
1,5
Gwiazda nie leży dokładnie na biegunie, choć spośród gwiazd widocznych gołym okiem jest położona najbliżej niego.
Q 20Ile razy większy od promienia Słońca jest promień głównej gwiazdy układu Polaris?
45
Z jasności i temperatury tej gwiazdy można obliczyć, że jej masa jest około 6 razy większa od masy Słońca.
Q 24Co w niektórych kulturach widziano w gwiazdach Małej Niedźwiedzicy zamiast niedźwiedzia?
skrzydło Smoka
W Grecji konstelację łączono natomiast z mitem o Arkasie albo z nimfami, które opiekowały się małym Zeusem.
Q 25Która gwiazda Małej Niedźwiedzicy, oznaczona γ UMi, jest niebieskobiałym olbrzymem?
Pherkad
Ma jasność 3,0m i leży w odległości 480 lat świetlnych od Ziemi.
Q 26Ile dni trwa jeden okres zmian jasności gwiazdy Polaris?
3,97
Wahania są niewielkie: ich amplituda to zaledwie 0,03m.
Q 27Jakim typem gwiazdy jest Alfa Ursae Minoris Ab, bliski towarzysz głównej gwiazdy Polaris?
żółto-biały karzeł
Podobnie jak główna gwiazda układu należy do typu widmowego F, ale wciąż znajduje się na ciągu głównym.
Q 28Jakim typem gwiazdy jest Kochab (β UMi) z gwiazdozbioru Małej Niedźwiedzicy?
pomarańczowy olbrzym
Gwiazda ma jasność 2,07m i leży w odległości około 126 lat świetlnych.
Q 29W którym roku Polaris osiągnie najmniejszą odległość kątową od bieguna niebieskiego?
2100
Stanie się to 24 marca, gdy odległość kątowa wyniesie 27′9″; potem gwiazda zacznie się od bieguna oddalać.
Q 30Co dowodzi, że Alfa Ursae Minoris B jest grawitacyjnie związana z główną gwiazdą Polaris?
zgodny ruch własny
To gwiazda ciągu głównego o typie widmowym F3 V i jasności 8,65m.