Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Hel to drugi najbardziej rozpowszechniony pierwiastek we wszechświecie, a zarazem gaz, którego na Ziemi są tylko ślady. Najpierw dostrzeżono go w widmie korony słonecznej, a dopiero po latach otrzymano w laboratorium. W quizie sprawdzisz, co wiesz o odkryciu helu, jego izotopach i rekordowych właściwościach, o zastosowaniach w chłodzeniu, nurkowaniu i medycynie oraz o tym, skąd się go pozyskuje, także w Polsce.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jaką liczbę atomową ma hel?
2
Pierwiastek ma symbol He, a jego łacińska nazwa brzmi helium; w układzie okresowym należy do helowców, czyli gazów szlachetnych.
Q 02Na którym ciele niebieskim odkryto hel, zanim znaleziono go na Ziemi?
Słońce
Przez wiele lat sądzono nawet, że na naszej planecie ten pierwiastek w ogóle nie występuje.
Q 03Od imienia którego greckiego boga pochodzi nazwa helu?
Helios
Nazwę helium nadali pierwiastkowi emitującemu falę o długości 587,6 nm dwaj Anglicy: astronom i chemik.
Q 04Który pierwiastek jako jedyny jest we wszechświecie bardziej rozpowszechniony niż hel?
Wodór
Mimo tej powszechności w kosmosie na Ziemi hel występuje wyłącznie w śladowych ilościach.
Q 05W jakim surowcu kopalnym hel występuje w większych stężeniach?
Gaz ziemny
Właśnie z takich złóż, bogatych w ten pierwiastek, pozyskuje się go przede wszystkim; leżą one m.in. w Stanach Zjednoczonych.
Q 06Jaki skutek, oprócz śmierci, może mieć wdychanie większych ilości helu?
Utrata przytomności
Niewielka porcja helu dostarczona do płuc powoduje jedynie zmianę wysokości głosu.
Q 07Jakie znaczenie biologiczne ma hel?
Żadne
Mimo to gaz ten bywa stosowany w medycynie, na przykład w mieszaninach do wentylacji mechanicznej.
Q 08Z gruntu jakiego ciała niebieskiego rozważa się wydobycie izotopu 3He?
Księżyc
Na Ziemi izotop ten występuje jedynie śladowo, stąd projekty jego wydobycia i transportu z kosmosu.
Q 09Co stało się z helem, który pierwotnie mógł znajdować się na Ziemi?
Uleciał z atmosfery w Kosmos
Przyczyną była niereaktywność: gaz nie związał się w żaden związek, więc nic go nie zatrzymało.
Q 10Jaka cecha helu sprawia, że w postaci skroplonej służy do ekstremalnego chłodzenia?
Bardzo niska temperatura wrzenia
Hel ma również najniższą temperaturę krzepnięcia spośród pierwiastków.
Q 11Jaki procent masy wszystkich pierwiastków we Wszechświecie stanowi w przybliżeniu hel?
23
Podobny udział ma hel w masie gwiazdy, wokół której krąży nasza planeta.
Q 12Z jakim gazem miesza się hel do wentylacji mechanicznej przy ciężkiej obturacji oskrzeli?
Tlen
Metoda ma charakter eksperymentalny i nie została wdrożona do powszechnej praktyki klinicznej.
Q 13Z jakiego procesu pochodzi głównie hel występujący na Ziemi?
Rozpad jąder promieniotwórczych
Proces ten zachodzi w naturalnych szeregach promieniotwórczych.
Q 21Ile ppm objętościowo wynosi zawartość helu w atmosferze ziemskiej?
5
W skorupie ziemskiej helu jest jeszcze mniej: jego zawartość wagowa to zaledwie 5,5 ppb.
Q 22Pod ciśnieniem ilu atmosfer hel krzepnie w temperaturze poniżej 0,95 K?
26
To najniższa temperatura krzepnięcia spośród wszystkich pierwiastków.
Q 23Kto w 1895 r. odkrył hel niezależnie od uczonego, który otrzymał go z kleweitu?
Per Teodor Cleve
Wcześniej przez wiele lat uważano, że hel występuje na naszej gwieździe, ale nie na Ziemi.
Q 24W którym roku zakończono wartą 27,7 mln zł modernizację polskiej instalacji helu?
Q 14Które dwa izotopy helu są trwałe?
3He i 4He
Pozostałe znane izotopy tego pierwiastka są syntetyczne i nietrwałe.
Q 15Kto przesłał próbkę gazu Williamowi Crookesowi, który zidentyfikował w niej hel?
William Ramsay
Gaz wydzielił się z kleweitu, minerału będącego odmianą uraninitu.
Q 16Jaka cecha helu sprawia, że dodaje się go do mieszanek trimix i heliox?
Niska rozpuszczalność w osoczu krwi
Mieszanki te służą do oddychania w głębokim nurkowaniu.
Q 17Który angielski astronom zaobserwował prążek helu 20 października 1868 r.?
Norman Lockyer
Wraz z chemikiem Edwardem Franklandem nadał on nowemu pierwiastkowi nazwę helium.
Q 18Gdzie było widoczne zaćmienie z 18 sierpnia 1868 roku, podczas którego dostrzeżono hel?
Indie
Astronom Pierre Janssen badał wtedy widmo korony słonecznej i zauważył pomarańczowy prążek o długości fali 587,6 nm.
Q 19Jakim kwasem potraktowano kleweit, by w 1895 roku otrzymać z niego hel?
Siarkowym
Kleweit to odmiana uraninitu; w doświadczeniu uczestniczył także Morris Travers.
Q 20O ile procent może zmieniać objętość hel w stanie stałym zależnie od ciśnienia?
30
Samo zestalenie helu wymaga podwyższonego ciśnienia, bo pod atmosferycznym pozostaje on cieczą.
2012
Trwająca dwa lata modernizacja poprawiła ergonomiczność oraz wydajność instalacji.
Q 25Jak określa się hel stały, który w bardzo niskiej temperaturze zyskuje właściwości nadciekłe?
Nadstały
Przemiana fazowa do tej formy zachodzi dopiero w temperaturze ułamków kelwina.
Q 26Ile elektronowoltów wynosi energia jonizacji helu, najwyższa spośród pierwiastków?
24,59
Z tym rekordem idzie w parze inny: hel jest najmniej aktywnym pierwiastkiem chemicznym.
Q 27Strukturę jakiego minerału mają kryształy Na2He, pierwszego stałego związku helu?
Fluoryt
Związek ten jest trwały dopiero pod ogromnym ciśnieniem, odpowiadającym około 1,1 mln atmosfer.
Q 28Które syntetyczne, nietrwałe izotopy helu są najbardziej stabilne?
6He i 8He
Nawet one żyją bardzo krótko: okres półtrwania syntetycznych izotopów helu wynosi poniżej 1 sekundy.
Q 29W jakim zabiegu wspomagającym niewydolne krążenie hel jest gazem napędowym balonu?
Kontrapulsacja wewnątrzaortalna
Cewnik z balonem wprowadza się do aorty najczęściej przez tętnicę udową, a balon napełnia się i opróżnia zgodnie z rytmem serca.
Q 30Powyżej jakiego ciśnienia w GPa związek Na2He jest trwały termodynamicznie?
113
O otrzymaniu tego pierwszego stałego związku helu doniesiono na przełomie 2016/2017.