Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Ortografia, czyli pisownia, to zbiór przepisów określających, jak zapisywać słowa danego języka. Żaden język nie pisze dokładnie tak, jak mówi, a normy zapisu bywają przedmiotem gorących sporów. Ten quiz sprawdza, co wiesz o samym zjawisku: skąd pochodzi nazwa, czym pisownia różni się od gramatyki, po co się ją ujednolica oraz jak radzą sobie z nią angielski, portugalski, hiszpański i islandzki.
Wszystkie 28 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jakie słowniki służą do rozstrzygania wątpliwości związanych z pisownią?
ortograficzne
Norma dotycząca zapisu jest przeważnie najlepiej skodyfikowaną i najbardziej ustabilizowaną z norm językowych.
Q 02W jakich mediach odstępstwa od ortografii służą np. tworzeniu atmosfery nieformalności?
społecznościowych
Odejście od oficjalnej pisowni może też oddawać rzeczywistą formę wymowy albo wyrażać własną tożsamość.
Q 03Co oznacza grecki człon „ortho-” w słowie „ortografia”?
poprawny
Drugi człon, „grafos”, znaczy „piszący”. Dawniej po polsku mówiono też „prawopis”.
Q 04Z czym ortografia bywa potocznie utożsamiana, choć lingwiści wyraźnie je rozróżniają?
gramatyką
Dla językoznawców to wewnętrzne zasady systemu językowego, a pisownia jest tylko umowną reprezentacją języka na piśmie.
Q 05Jakie języki świata, obok lokalnych, szczególnie często nie mają systemu pisowni?
mniejszościowe
Tym rzadziej mają one wysoce ujednoliconą ortografię, którą akceptowaliby wszyscy użytkownicy.
Q 06Jakimi konsekwencjami jest obarczone nieprzestrzeganie norm pisowni?
społecznymi
Na podstawie czyjejś ortografii formułuje się wnioski o poziomie wykształcenia czy inteligencji danej osoby.
Q 07Czemu, według zwolenników ustalonych reguł pisowni, sprzyja ich istnienie?
łatwości zrozumienia tekstów
Na tym założeniu opiera się przywiązanie do zasad ortografii w danym języku.
Q 08Jaka może stać się ortografia względem języka mówionego w toku jego ewolucji?
zachowawcza
Skutkiem bywa rozdział między wymową a zapisem: pismo trzyma się budowy wyrazów, a mowa zmienia się dalej.
Q 09Co, poza zbiorem przepisów, bywa nazywane ortografią?
sposób zapisu konkretnego tekstu
Stąd oceniające sformułowania w rodzaju „dobra ortografia” czy „zła ortografia” w odniesieniu do czyjegoś tekstu.
Q 10Czym wyróżnia się język, którego model ortografii przejmują języki o niższym prestiżu?
wyższym statusem
Zdarza się też, że w jednej społeczności funkcjonuje kilka konkurujących ze sobą wersji pisowni.
Q 11Z czym pokrywa się pojęcie ortografii w szerokim rozumieniu?
systemem pisma
W węższym ujęciu to ustalony sposób posługiwania się pismem, związany z kulturą języka i standaryzacją.
Q 12Jakie rozstrzygnięcia, np. polityczne i religijne, warunkują powstawanie ortografii?
pozajęzykowe
Powstawanie pisowni wiąże się też z rozwojem piśmiennictwa i kształtowaniem się języków standardowych.
Q 13Co, obok jedności języka, pomaga podkreślić standaryzacja ortografii?
autonomię
Mimo to oficjalne propozycje zapisu nie zawsze przyjmują się w szerszym obiegu.
Q 21Jak określa się ortografię rozumianą jako zróżnicowane praktyki użycia systemu pisowni?
nieustandaryzowana
Częściej jednak ortografię utożsamia się ze sposobem zapisu, który ma status dominującego standardu.
Q 22Etapem jakiego procesu jest kodyfikacja pisowni języków bez tradycji piśmienniczej?
planowania językowego
Wiele języków świata, zwłaszcza lokalnych, w ogóle nie ma własnego systemu pisowni.
Q 23Z czym blisko wiąże się sposób pisania, odróżniany niekiedy od ortografii właściwej?
fonetyką
Ortografia właściwa uwzględnia dodatkowe czynniki i dopasowuje zapis do konwencji, na przykład związanych z pochodzeniem wyrazów.
Q 14Co w ortografii hiszpańskiej bywa zapisywane kilkoma różnymi literami?
ten sam fonem
Hiszpańska pisownia łączy dwie główne zasady, z których jedna odwołuje się do pochodzenia wyrazów.
Q 15Jakim elementem wobec ściśle rozumianego języka jest ortografia?
zewnętrznym
Nie należy do samego systemu językowego, a jedynie określa jego konwencjonalną reprezentację na piśmie.
Q 16Którą odmianę wymowy polszczyzny standardowej wyróżnia się obok warszawskiej?
krakowsko-poznańską
Wspólna pisownia niweluje na piśmie różnice fonetyczne między odmianami języka mówionego.
Q 17Jaka zasada jest podstawą ortografii języka islandzkiego?
etymologiczna
Z tego powodu sami Islandczycy miewają trudności z przestrzeganiem własnej normy pisowni.
Q 18Na czym, obok słabiej uregulowanej tradycji, opiera się norma pisowni angielskiej?
uzusie
Taka norma jest tolerancyjna dla wyjątków, inaczej niż pisownie, w których dąży się do wyraźnej kodyfikacji zasad.
Q 19Jaki charakter mają zasady pisowni tworzone dla pierwszych publikacji w języku lokalnym?
roboczy
Taka ortografia ma ograniczony zasięg funkcjonalny i służy też do zapisu danych w dokumentacji lingwistycznej.
Q 20Jak nazywa się sposób pisania odróżniany niekiedy od ortografii jako skodyfikowanych norm?
grafika
Obejmuje ona nie tylko oddawanie fonemów, lecz także zasady użycia dużych liter i znaków przestankowych.
Q 24Jakie oceny osób łamiących reguły pisowni podważają zasadność standaryzacji ortografii?
stygmatyzujące
Dyskusyjne jest też to, które aspekty języka pisanego w ogóle powinny podlegać regulacji.
Q 25W którym roku rozpoczęto światową reformę języka portugalskiego ujednolicającą pisownię?
2009
Reforma miała zlikwidować 98% niezgodności w pisowni między poszczególnymi krajami.
Q 26Co chce usunąć większość współczesnych projektów reformy pisowni hiszpańskiej?
litery-homofony
Takie litery utrzymują się w zapisie wyłącznie ze względu na pochodzenie wyrazów.
Q 27W czym szuka się zasad ortografii systemów, które nie przeszły pełnej kodyfikacji?
reprezentatywnych materiałach pisanych
Za obowiązujące uznaje się wtedy zasady faktycznie stosowane przez piszących, a nie przepisy nadane odgórnie.
Q 28Kto opracował standard, z którego wywodzi się współczesny alfabet islandzki?
Rasmus Rask
Autor tego standardu był duńskim filologiem.