Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Perły to jedyne kamienie jubilerskie, które rodzą się w żywym zwierzęciu. Powstają w płaszczu małży, gdy organizm otacza intruza kolejnymi warstwami masy perłowej. W quizie sprawdzisz, co wiesz o ich budowie, barwach i kształtach, o dawnych łowiskach, pielęgnacji i starzeniu się pereł. Nie zabraknie też historii: uczty Kleopatry, królewskich klejnotów oraz pereł w malarstwie i literaturze.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Kto namalował około 1665–1666 roku obraz „Dziewczyna z perłą”?
Johannes Vermeer
Ten sam holenderski mistrz stworzył około 1660 roku także płótno „Ważąca perły”.
Q 02Jaki kształt mają najdroższe perły naturalne?
kulisty
Perfekcyjnie okrągłe okazy wcale nie są najczęstsze – większość ma mniejsze lub większe zniekształcenia.
Q 03Jak określa się perły o nieregularnych kształtach, oprawiane w pierścionki i broszki?
barokowe
Wśród takich form wyróżnia się m.in. czworaczka, dzbanek, grzybek, kocią główkę, serce i ślimaka.
Q 04Jaki płyn kazała przynieść Kleopatra, by rozpuścić w nim perłę wartą 10 mln sesterców?
ocet winny
Królowa zdjęła kolczyk, wrzuciła klejnot do kielicha, wzniosła toast i wypiła miksturę uważaną za afrodyzjak.
Q 05Z kim Kleopatra założyła się, że wyda 10 mln sesterców na jeden posiłek?
Marek Antoniusz
Historię, która najpewniej rozegrała się w 33 roku p.n.e., spisał rzymski historyk Pliniusz Starszy.
Q 06Jaki związek chemiczny stanowi przeważnie 82–92% masy perły?
węglan wapnia
Resztę tworzą głównie rogowata substancja białkowa (4–14%) oraz woda (2,34–4,2%).
Q 07Co wnika do małża według teorii powstawania pereł, którą w dużej mierze odrzucono?
ziarno piasku
Dziś za sprawców uważa się raczej pasożyty, np. wieloszczety lub gąbki, które przewiercają muszlę i wywołują stan zapalny.
Q 08Który pisarz jest autorem noweli „Perła” o meksykańskim poławiaczu pereł?
John Steinbeck
W oryginale utwór nosi tytuł „The Pearl”; ten sam polski tytuł ma średniowieczny angielski poemat religijny.
Q 09Co według dawnego przesądu mogło przynieść założenie pereł na własny ślub?
pecha
Cesarzowa Francuzów Eugenia nie przejęła się tym w 1853 roku i stanęła w katedrze Notre-Dame w kilku sznurach pereł.
Q 10W kawałek jakiej naturalnej tkaniny sprzedawcy często owijają przechowywane perły?
jedwab
Bawełna, wełna i wata pochłaniają z pereł wilgoć, przez co klejnoty wysychają i pękają.
Q 11Czemu perły często noszone bezpośrednio na ciele mają zawdzięczać delikatny połysk?
olejom skóry
Pot im jednak szkodzi, podobnie jak perfumy i kwasy, dlatego odradza się zakładanie ich do kąpieli, pływania i innych sportów.
Q 12Kto w 1480 roku opracował recepturę imitacji pereł z sokiem z cytryny i białkiem jaja?
Leonardo da Vinci
Drobne perły rozpuszczano na pastę i suszono, a z uzyskanego proszku ze spoiwem formowano kulki, które na koniec polerowano.
Q 13W którym regionie Polski w XVI i XVII wieku poławiano rzeczne małże, by pozyskać z nich perły?
Dolny Śląsk
Q 21Rozkład której substancji białkowej odpowiada za starzenie się pereł?
konchiolina
Proces zależy od temperatury, wilgotności i zmian pH; klejnoty matowieją, przybierają szaroczarną barwę i zaczynają się łuszczyć.
Q 22Ile otwartych muszli brytyjskiego małża Unio przypadało przeciętnie na jedną perłę?
100
Słodkowodne małże z rodziny Unionidae poławiano w rzekach m.in. Chin, Szkocji, Europy Środkowej i północno-zachodniej Rosji.
Q 23O którym cesarzu Swetoniusz pisał, że rozpuszczał w occie drogie perły i je wypijał?
Kaligula
Podobny eksperyment przypisuje się synowi aktora Aesopusa, który kazał też skosztować takiego napoju swoim gościom.
Małże żyły w sudeckich rzekach i potokach, a zebrane perły czyszczono i polerowano w szlifierniach w Miłoszowie, Pobiednej i Leduchowie.
Q 14Jaki gaz tworzy bąbelki, gdy perła rozpuszcza się w kwasie octowym?
dwutlenek węgla
W reakcji powstaje też octan wapnia, a część kwasu ulega zobojętnieniu, więc napój jest mniej kwaśny niż użyty ocet.
Q 15Od łacińskiej nazwy jakiego owocu wywodzi się prawdopodobnie słowo „perła”?
gruszka
Łacińskie „pirum” wskazywało na kształt klejnotów; w klasycznej łacinie mówiono na nie jednak „unio” albo z grecka „margarita”.
Q 16Który rzymski wódz miał najechać Brytanię m.in. po to, by zdobyć dostęp do rzecznych pereł?
Juliusz Cezar
Ten wielki miłośnik klejnotów zarządził też, że perły mogą nosić jedynie kobiety powyżej pewnej rangi społecznej.
Q 17Co najczęściej kryje się w środku perły hodowanej, pod cienką warstwą masy perłowej?
koralik z muszli
Perła naturalna jest natomiast na wskroś zbudowana z masy perłowej, co pozwala ujawnić prześwietlenie promieniami rentgenowskimi.
Q 18Kto napisał baśń „Ostatnia perła”?
Hans Christian Andersen
Perły trafiły też do fantastyki: Jack Vance zatytułował jedną ze swoich powieści fantasy „Zielona perła”.
Q 19Po jakim czasie dochodzi przeważnie do całkowitego rozpadu perły?
kilkaset lat
Pierwsze oznaki starzenia – zmatowienie, utrata połysku i łuszczenie – bywają widoczne już po kilku czy kilkunastu latach.
Q 20Na której wyspie leżało centrum połowu pereł w Zatoce Perskiej?
Bahrajn
Tamtejsze łowiska dawały większość pereł słonowodnych świata aż do końca II wojny światowej, gdy poławiaczy skusiła lepiej płatna praca przy ropie.
Q 24Jak rośnie cena pereł tej samej jakości wraz ze wzrostem ich wagi?
kwadratowo
Przy wycenie liczy się w sumie siedem czynników, m.in. wielkość, kształt, kolor, połyskliwość i jakość powierzchni.
Q 25Jakie zjawisko pozwala odróżnić naturalne czarne perły od barwionych na czarno?
fluorescencja
Występuje ono wyłącznie u okazów czarnych z natury, a te sztucznie zabarwione mogą z upływem czasu płowieć.
Q 26Tabletkowe kryształy którego minerału tworzą masę perłową w zewnętrznej części perły?
aragonit
Wnętrze naturalnej perły ma inną, kolumnową strukturę złożoną z graniastosłupów kalcytu.
Q 27Z jakiego starożytnego miasta pochodzi najstarszy znaleziony naszyjnik z 216 pereł?
Suza
Archeolodzy datują to znalezisko na nie później niż IV wiek p.n.e.
Q 28Kto jako sędzia zakładu powstrzymał Kleopatrę przed rozpuszczeniem drugiej perły?
Lucjusz Munacjusz Plankus
Ten rzymski senator ogłosił, że królowa Egiptu wygrała, zanim zdążyła zniszczyć drugi kolczyk.
Q 29Kto w 1560 roku wzniósł toast za swoją królową winem ze sproszkowaną perłą?
Thomas Gresham
Zmiażdżone perły podawane w occie lub winie uchodziły dawniej również za lekarstwo.
Q 30Jaką mitologiczną postać z perłą zamiast torsu przedstawia wisiorek zwany Klejnotem Canninga?
Tryton
Postać trzyma miecz i tarczę, a wisiorek o długości 10,5 cm zdobią też diamenty, indyjskie rubiny, złoto i emalia.