Getting your questions ready
Getting your questions ready
Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Ten quiz jest dla tych, którym zwykła wiedza ogólna nie wystarcza. Zamiast stolic i dat z podręcznika czekają tu dwie największe zagadki historii nauki. Pierwsza to mechanizm z Antykithiry – brązowy przyrząd sprzed dwóch tysięcy lat, który przewidywał zaćmienia i daty igrzysk olimpijskich, a którego złożoności nie dorównywało nic aż do zegarów XVIII wieku. Druga to manuskrypt Wojnicza – pergaminowa księga kupiona w 1912 roku przez polskiego antykwariusza, zapisana pismem, którego nie złamali nawet kryptolodzy z czasów II wojny światowej. Sprawdź, ile wiesz o nurkach, archeologach, cesarzach i alchemikach, którzy przewinęli się przez obie historie.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Do czego służył starożytny mechanizm z Antykithiry?
Obliczania pozycji ciał niebieskich
Aż do XVIII-wiecznych zegarów nie powstał żaden znany mechanizm o podobnym stopniu złożoności.
Q 02Kim z zawodu był Michał Wojnicz, odkrywca tajemniczego rękopisu?
Antykwariuszem
Polski kolekcjoner nabył księgę w 1912 roku od jezuitów z willi Mondragone we Frascati.
Q 03W którym muzeum prezentowany jest mechanizm z Antykithiry?
Narodowe Muzeum Archeologiczne w Atenach
Zachowane fragmenty to trzy duże części i kilkadziesiąt mniejszych kawałków skorodowanego brązu.
Q 04Daty jakich cyklicznych wydarzeń, poza zjawiskami na niebie, wyznaczał mechanizm z Antykithiry?
Igrzysk olimpijskich
Urządzenie śledziło również zawody sportowe mniejszej rangi organizowane w Delfach, Koryncie i Dodonie.
Q 05Na którym uniwersytecie przechowywany jest od 1969 roku manuskrypt Wojnicza?
Yale
Księga trafiła do Biblioteki Rzadkich Ksiąg i Rękopisów im. Beinecke’ów i nosi numer katalogowy MS 408.
Q 06Do czasu powstania jakich urządzeń nie znano mechanizmu tak złożonego jak ten z Antykithiry?
Zegary z XVIII wieku
Umiejętności greckich konstruktorów zanikły pod rządami Rzymian, a ich ślady przetrwały tylko w prostszych urządzeniach Arabów i Bizantyjczyków.
Q 07Z ilu sekcji różniących się stylem i treścią składa się manuskrypt Wojnicza?
Sześciu
Prawie każda strona ma co najmniej jedną ilustrację – wyjątkiem jest ostatnia sekcja, złożona wyłącznie z tekstu.
Q 08Na jakie lata datowanie radiowęglowe określiło powstanie pergaminu manuskryptu Wojnicza?
1404–1438
Badania prowadzono na Uniwersytecie Arizony w latach 2009–2011; stroje i zamki na ilustracjach pasują do tej epoki.
Q 09Nazwę której planety odczytano z przodu mechanizmu z Antykithiry?
Wenus
Urządzenie prawdopodobnie wskazywało pozycje pięciu znanych wówczas planet, ale odpowiednie tarcze się nie zachowały.
Q 10Na jakie lata datowany jest mechanizm z Antykithiry?
150–100 p.n.e.
Wrak, w którym go znaleziono, leżał obok wyspy Antykithiry, położonej między Kithirą a Kretą.
Q 11Czym wykonano kontury cyfr w manuskrypcie Wojnicza?
Gęsim piórem
Kolorową farbę naniesiono na cyfry dość prymitywnie i prawdopodobnie później, a w nieznanej przeszłości zmieniono też kolejność stron.
Q 12Które czasopismo opublikowało w 2006 roku tomograficzną rekonstrukcję mechanizmu z Antykithiry?
„Nature”
Zespół Mike’a Edmundsa z Cardiff odczytał przy okazji większość z około 2000 znaków inskrypcji i policzył zęby wszystkich kół.
Q 13Która sekcja manuskryptu Wojnicza przedstawia nagie kobiety kąpiące się w połączonych rurami pojemnikach?
Biologiczna
Sieć rur ma kształt ludzkich organów, a niektóre z kobiet noszą na głowach korony.
Q 21Zgodnie z teorią którego astronoma mechanizm z Antykithiry odtwarzał nierównomierny ruch Księżyca?
Hipparcha
Efekt uzyskano dzięki niewspółśrodkowemu połączeniu dwóch kół; Derek Price błędnie widział w nim mechanizm różnicowy, wynaleziony dopiero w XIX wieku.
Q 22Za ile dukatów cesarz Rudolf II miał nabyć manuskrypt Wojnicza?
600
Kwota odpowiadała 30 800 dolarom z 2005 roku; informację przekazał Marciemu jego zmarły przyjaciel Raphael Mnishovsky.
Q 23Ile w przybliżeniu „słów” liczy tekst manuskryptu Wojnicza?
35 tys.
Cały tekst składa się z ponad 170 tys. glifów, a „słowa” zdają się podlegać pewnym zasadom fonetycznym i gramatycznym.
Q 14Jak nazywa się cykl, dzięki któremu mechanizm z Antykithiry przewidywał zaćmienia Słońca i Księżyca?
Saros
Tylne tarcze pozwalały też synchronizować kalendarz słoneczny z księżycowym.
Q 15Ile lat badań poświęcił Derek de Solla Price, zanim w 1974 roku odkrył przeznaczenie mechanizmu?
20
Badacz z Uniwersytetu Yale uznał wtedy, że całość składała się z 31 kół; nowsze rekonstrukcje doliczyły się 37.
Q 16Jaki kalendarz, używany wówczas w Grecji, pokazywała przednia tarcza mechanizmu z Antykithiry?
Egipski
Tarcza uwzględniała rok przestępny co cztery lata i pokazywała ruch Słońca i Księżyca na tle zodiaku.
Q 17Z jakim prawem zgodna jest częstotliwość występowania słów w manuskrypcie Wojnicza?
Zipfa
Entropia słowa w rękopisie przypomina tę znaną z łaciny lub angielskiego, co sugeruje schematy typowe dla języków naturalnych.
Q 18Ile welinowych kart manuskryptu Wojnicza przetrwało do dziś?
120
Księga oprawiona w skórę ma format 15 na 22,5 cm, a jej karty pokrywają rysunki, wykresy i niezrozumiałe pismo.
Q 19Z ilu kół zębatych z brązu składa się mechanizm z Antykithiry?
37
Koła o średnicy od 1 do 17 cm napędzano korbą z boku, a całość mieściła się w obudowie o wysokości 33 cm.
Q 20Któremu jezuickiemu uczonemu z Rzymu Baresch wysłał fragment kopii manuskryptu z prośbą o wskazówki?
Athanasius Kircher
List z 1639 roku, odnaleziony niedawno przez René Zandbergena, jest najstarszym znanym źródłem informacji o manuskrypcie.
Q 24Który archeolog zauważył w 1902 roku koło zębate w skorodowanej bryle brązu z wraku?
Valerios Stais
Do odkrycia doszło 17 maja 1902 roku, a początkowo sądzono, że to średniowieczny zegar, który przypadkiem spadł na antyczny wrak.
Q 25Kto był pierwszym udokumentowanym właścicielem manuskryptu Wojnicza?
Georg Baresch
Mało znany praski alchemik skarżył się, że księga przez lata „bezużytecznie zajmowała miejsce w jego bibliotece”.
Q 26Kto w 1900 roku odkrył wrak starożytnego statku obok wyspy Antykithiry?
Elias Stadiatos
Statek handlowy spoczywał na głębokości 42 metrów, a nurkowie wydobyli z niego szereg posągów i innych artefaktów.
Q 27Kto w 1666 roku wysłał manuskrypt Kircherowi wraz z listem dołączonym do księgi do dziś?
Jan Marek Marci
Ówczesny rektor Uniwersytetu Karola w Pradze odziedziczył księgę po przyjacielu Bareschu i od razu przesłał ją do Rzymu.
Q 28Ile znaków odczytano na mechanizmie z Antykithiry w badaniu greckich naukowców z 2016 roku?
3400
Rozpoznano wówczas 82 podzespoły urządzenia, a odczytany tekst uznano za niemal całość zapisu.
Q 29Kto w 1704 roku zbudował pierwsze przenośne planetarium?
George Graham
Mechanizmy o złożoności porównywalnej z antycznym przyrządem pojawiły się ponownie dopiero w renesansie.
Q 30Który nauczyciel Cycerona miał zbudować urządzenie pokazujące ruch Słońca, Księżyca i planet?
Posejdonios z Rodos
Jego szkoła na Rodos skupiała obok Aleksandrii najlepszych astronomów epoki, dlatego wiąże się ją z technologią mechanizmu.