Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Uran to planeta pełna osobliwości: obraca się tak, jakby leżała na boku, ma ciemne pierścienie, niezwykłe pole magnetyczne i bardzo zimną atmosferę. Przez wieki mylono go z gwiazdą, zanim trafił na listę planet. Ten quiz sprawdza wiedzę o odkryciu i nazwie Urana, jego orbicie, budowie, atmosferze, pierścieniach i księżycach, a także o badaniach sond kosmicznych. Pytania mają różny poziom trudności – od podstaw po szczegóły dla miłośników astronomii.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Którą z kolei planetą od Słońca jest Uran?
siódmą
Wśród planet Układu Słonecznego Uran zajmuje trzecie miejsce pod względem wielkości i czwarte pod względem masy.
Q 02Przy pomocy jakiego przyrządu odkryto Urana jako pierwszą planetę w dziejach?
teleskopu
Choć Urana widać gołym okiem, starożytni obserwatorzy go przeoczyli: świeci słabo i bardzo powoli przesuwa się po sferze niebieskiej.
Q 03Która sonda kosmiczna dotarła do Urana w 1986 roku?
Voyager 2
Wizyta miała charakter rekonesansu: nie planowano wejścia na orbitę. Sonda odkryła 10 nowych księżyców i dwa pierścienie, po czym poleciała dalej.
Q 04Do jakiej odrębnej od Jowisza i Saturna kategorii planet astronomowie zaliczają Urana?
lodowych olbrzymów
We wnętrzu takich planet lód dominuje nad gazem. Płaszcz Urana to w istocie gorący, gęsty płyn złożony z wody, amoniaku i innych lotnych substancji.
Q 05Jaką planetę odkryto w 1846 roku w miejscu wyliczonym z zaburzeń ruchu Urana?
Neptuna
Planetę wypatrzył 23 września Johann Gottfried Galle, w pobliżu miejsca, które przewidział Urbain Le Verrier.
Q 06Jakie deszcze, zdaniem części naukowców, mogą padać we wnętrzu Urana?
diamentowe
Temperatura i ciśnienie w głębi planety wystarczają, by związek węgla z wodorem zamieniał się w mieszaninę takiego pyłu i węglowodorów. Podobnie może być na Neptunie.
Q 07Który gaz pochłania część światła widzialnego, nadając Uranowi cyjanowy kolor?
metan
To trzeci najczęstszy składnik atmosfery Urana. Poniżej pokładu chmur stanowi 2,3% jej cząsteczek, a w górnych, zimniejszych warstwach jego nadmiar zamarza i opada.
Q 08Z jakich dwóch gazów składa się głównie atmosfera Urana?
wodoru i helu
Te same gazy przeważają w atmosferach Jowisza i Saturna, ale atmosfera Urana zawiera więcej zamrożonych substancji lotnych, tzw. lodów.
Q 09Ile lat ziemskich zajmuje Uranowi jedno okrążenie Słońca?
84
Planeta krąży średnio około 3 miliardów km od Słońca, a światło słoneczne jest tam mniej więcej 400 razy słabsze niż na Ziemi.
Q 10Z dzieł którego dramaturga, obok Alexandra Pope’a, pochodzą nazwy księżyców Urana?
Williama Szekspira
Księżyce Urana są lodowe: składają się z lodu i skał w mniej więcej równych proporcjach. Cały ich układ jest najmniej masywny wśród planet-olbrzymów.
Q 11Co według standardowego modelu budowy Urana znajduje się w jego centrum?
skaliste jądro
Jest ono stosunkowo niewielkie: ma masę 0,55 masy Ziemi i promień mniejszy niż 20% promienia planety. Temperatura sięga tam około 5000 K.
Q 12Który instrument wykrył w grudniu 2005 roku dwa nieznane wcześniej pierścienie Urana?
Kosmiczny Teleskop Hubble’a
Większy z nowych pierścieni leży dwa razy dalej od planety niż te znane wcześniej. Przy okazji odkryto dwa małe księżyce, w tym Mab.
Q 13Za jaki obiekt Herschel początkowo uważał odkrytego przez siebie Urana?
kometę
Anders Johan Lexell obliczył, że orbita nowego obiektu jest prawie kołowa, co przemawiało raczej za planetą. Podobnie uważał berliński astronom Bode.
Q 21Do ilu wzrosła liczba znanych pierścieni Urana po odkryciach z grudnia 2005 roku?
13
Dwa nowe pierścienie tworzą tzw. układ zewnętrzny: bardziej oddalony jest niebieski, a drugi czerwony. Później odnaleziono je także na starszych zdjęciach z sondy.
Q 22Przez około ile lat ziemskich trwa dzień polarny na każdym z biegunów Urana?
42
Potem na biegunie zapada równie długa noc polarna. Szybkiego cyklu dnia i nocy doświadcza jedynie wąski pas wokół równika.
Q 23Czego Uran wypromieniowuje w kosmos zaskakująco mało jak na planetę-olbrzyma?
wewnętrznego ciepła
Uran oddaje prawie tyle samo energii, ile dostaje od Słońca, podczas gdy podobny do niego Neptun wypromieniowuje jej 2,61 raza więcej, niż otrzymuje. Przyczyna nie jest znana.
Q 14Którym znakiem zodiaku rządzi w astrologii Uran?
Wodnikiem
Z tym znakiem łączy się też kolor „elektrycznego błękitu”, zbliżony do cyjanu, bo planetę kojarzy się z elektrycznością.
Q 15Co według jednej z hipotez przechyliło oś obrotu Urana u zarania Układu Słonecznego?
zderzenie z masywną protoplanetą
Powód niezwykłego nachylenia nie jest znany z całą pewnością. Podobne uderzenie mogło też sprawić, że planeta wydaliła większość swojego pierwotnego ciepła.
Q 16Który księżyc Urana jest największy?
Tytania
Ma promień 788,9 km, czyli mniej niż połowa promienia ziemskiego Księżyca, i jest ósmym co do wielkości księżycem w Układzie Słonecznym.
Q 17Kim dla Zeusa był w mitach Uranos, którego imię nosi planeta Uran?
dziadem
Uranos był ojcem Kronosa, utożsamianego z Saturnem. Stąd pomysł, by planetę krążącą za Saturnem nazwać imieniem jego ojca.
Q 18Która planeta jako jedyna ma mniejszą gęstość niż Uran?
Saturn
Gęstość Urana to 1,32 g/cm³. Wynika z niej, że planeta składa się głównie z różnych lodów, czyli zestalonych substancji lotnych, takich jak woda i amoniak.
Q 19Czego pozostałością jest prawdopodobnie materia tworząca pierścienie Urana?
zniszczonego księżyca
Układ pierścieni jest zapewne bardzo młody: modelowanie dynamiczne wskazuje, że nie mógł powstać razem z planetą. Jego cząstki mają rozmiary od mikrometrów do rzędu metra.
Q 20Ile wynosi minimalna temperatura atmosfery Urana, najzimniejszej w Układzie Słonecznym?
−224 °C
To zaledwie 49 K, zmierzone w tropopauzie. Dla kontrastu najbardziej zewnętrzna warstwa atmosfery planety jest rozgrzana do około 800–850 K.
Q 24Na którym księżycu Urana znajdują się kaniony głębokie na 20 kilometrów?
Miranda
Jego wnętrze było dawniej rozgrzewane przez siły pływowe, gdy orbita była bardziej ekscentryczna, zapewne wskutek rezonansu orbitalnego 3:1 z Umbrielem.
Q 25W ogrodzie domu w którym angielskim mieście Herschel po raz pierwszy obserwował Urana?
Bath
Dom stał przy 19 New King Street w hrabstwie Somerset. Dziś mieści się w nim Herschel Museum of Astronomy.
Q 26Na pokładzie czego działało obserwatorium, które w 1977 roku wykryło pierścienie Urana?
samolotu
Kuiper Airborne Observatory prowadziło obserwacje w podczerwieni. Odkrycia dokonali 10 marca James L. Elliot, Edward W. Dunham i Douglas J. Mink.
Q 27Kształt czego przybiera ogon magnetosfery Urana skręcany obrotem planety?
korkociągu
Ogon ciągnie się za planetą, w kierunku od Słońca, na miliony kilometrów. Poza tym magnetosfera Urana przypomina bardziej tę Saturna niż Jowisza.
Q 28Ile razy gwiazda krótko znikła, nim w 1977 roku zakrył ją Uran, co zdradziło jego pierścienie?
pięć
Uczeni chcieli wykorzystać zakrycie gwiazdy SAO 158687 do badania atmosfery planety. Tyle samo krótkich zniknięć zanotowali po przejściu Urana, a odkrycie było nieoczekiwane.
Q 29O ile stopni oś magnetyczna Urana jest odchylona od jego osi obrotu?
59°
Pole nie pochodzi też z geometrycznego środka planety: dipol magnetyczny jest przesunięty ku biegunowi północnemu aż o jedną trzecią jej promienia.
Q 30Na jaką odległość od górnej warstwy chmur Urana zbliżyła się sonda 24 stycznia 1986 roku?
81 500 km
Sonda wystartowała z Ziemi w 1977 roku. Podczas przelotu oświetlony przez Słońce był południowy biegun planety, bo na tej półkuli panowało lato.