Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Wahadłowiec, czyli prom kosmiczny, to załogowy statek wielokrotnego użytku, który startuje jak rakieta, a ląduje jak samolot. Amerykańskie promy latały przez trzy dekady, radziecki Buran poleciał tylko raz. W quizie sprawdzisz, co wiesz o budowie i lotach promów, o różnicach między konstrukcją amerykańską a radziecką oraz o katastrofie Columbii. Są tu też pytania o samoloty suborbitalne i projekty, które dopiero powstają.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Który teleskop kosmiczny naprawiano i remontowano na orbicie z pokładu wahadłowca?
Hubble’a
Na co dzień promy służyły do umieszczania w kosmosie satelitów i sond oraz do badań prowadzonych przez kilkuosobową załogę.
Q 02Gdzie, podobnie jak samoloty, lądują wahadłowce wracające z orbity?
Na pasie startowym lotniska
Stąd wzięły się takie określenia jak samolot kosmiczny czy rakietoplan.
Q 03W której fazie lotu utracono w 1986 prom Challenger?
Podczas startu
Prom ten zbudowano jako egzemplarz testowy i dopiero później przystosowano do lotów kosmicznych.
Q 04Ilu astronautów zginęło w katastrofie promu Columbia?
Siedmioro
Jak poważne było uszkodzenie, okazało się dopiero w ostatnich minutach misji, przy wejściu w atmosferę.
Q 05Jaką korzyść miało w założeniach dać wielokrotne wykorzystywanie promu kosmicznego?
Znaczną redukcję kosztów
W praktyce statki te stały się bardzo skomplikowane, a każdy lot orbitalny okazywał się niezwykle drogi.
Q 06W którym roku odbył się pierwszy lot Columbii, pierwszego wahadłowca w historii?
1981
Lot trwał od 12 do 14 kwietnia; później do eksploatacji weszły jeszcze cztery amerykańskie promy.
Q 07Czemu służył spadochron wypuszczany przez wahadłowiec tuż po wylądowaniu?
Wyhamowaniu statku na pasie
Samo lądowanie odbywało się na specjalnym pasie lądowiska kosmodromu.
Q 08Czym chroniono kadłub orbitera przed przegrzaniem przy wchodzeniu w atmosferę?
Płytkami ceramicznymi
Osłona była konieczna, bo wracający statek wchodził w coraz gęstsze warstwy atmosfery.
Q 09Co uderzyło w skrzydło Columbii po starcie i wyrwało dziurę w osłonie termicznej?
Fragment pianki ze zbiornika
Dziura miała około 25 cm średnicy; uszkodzenie zauważono już na orbicie, ale nie sprawdzono, jak było poważne.
Q 10Do którego roku amerykańska agencja NASA korzystała z promów kosmicznych?
2011
W ostatnich latach promy woziły głównie załogi, zaopatrzenie i elementy konstrukcyjne Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.
Q 11Ile rakiet SRB na paliwo stałe wspomagało amerykański wahadłowiec w pierwszej fazie startu?
Dwie
Rakiety mocowano po obu stronach zbiornika z paliwem i dawały one dodatkową moc tuż po oderwaniu się od wyrzutni.
Q 12Który amerykański prom był egzemplarzem testowym do lotów atmosferycznych, bez napędu?
Enterprise
Do czynnej służby jako pierwsza weszła dopiero Columbia.
Q 13Co oznacza skrót STS, nazwa programu amerykańskich promów kosmicznych?
Space Transportation System
Obok promów tego programu do czynnej służby trafiły tylko wojskowe bezzałogowe X-37B i radzieckie promy programu Buran.
Q 21W jakim miesiącu 2003 roku doszło do katastrofy promu Columbia?
Lutym
Prom uległ zniszczeniu podczas powrotu z przestrzeni kosmicznej, po trwającej kilkanaście dni misji.
Q 22Jaką wysokość, umowną granicę kosmosu, dwukrotnie przekroczył w 1963 samolot X-15?
100 km
Amerykański eksperymentalny X-15 był pierwszym z mniejszych samolotów kosmicznych zdolnych do lotów suborbitalnych.
Q 23Która część Columbii, jak potwierdziła analiza zapisów wideo, odłamała się pierwsza?
Lewe skrzydło
Płonące elementy orbitera obserwowano wtedy w ogonie plazmowym ciągnącym się za jego korpusem.
Q 14Jaką mieszanką napędzane były trzy potężne silniki amerykańskiego orbitera?
Wodoru i tlenu
Oba składniki mieścił przymocowany do orbitera wielki zbiornik paliwa, oznaczany skrótem ET.
Q 15Po jakim wydarzeniu zakończono radziecki program promu Buran i jego rakiety nośnej?
Rozpadzie ZSRR
Promy radzieckie wykonały zaledwie jeden lot przed zawieszeniem programu ich budowy.
Q 16Jakim lotem orbiter kończył powrót na Ziemię po wyhamowaniu silnikami na orbicie?
Ślizgowym
Najpierw hamujące działanie silników stopniowo obniżało orbitę; lot kończył się na specjalnym pasie lądowiska kosmodromu.
Q 17Do czego przeznaczone były loty suborbitalne samolotu SpaceShipTwo?
Turystyki kosmicznej
Następca SpaceShipOne latał w parze z samolotem-nosicielem WhiteKnightTwo do 2024.
Q 18Jak, poza startem na tradycyjnej rakiecie nośnej, można wynieść wahadłowiec?
Na pokładzie większego samolotu
Tak startował eksperymentalny SpaceShipOne, wynoszony przez samolot WhiteKnightOne.
Q 19W którym roku radziecki wahadłowiec Buran odbył swój jedyny lot kosmiczny?
1988
Inauguracyjny lot z 15 listopada był bezzałogowy, a statek wyniosła na orbitę rakieta nośna Energia.
Q 20Który prom wystartował 26 lipca 2005 jako pierwszy po katastrofie Columbii?
Discovery
Była to misja STS-114, pierwsza po przerwie w lotach trwającej od 2003 roku.
Q 24Co zniszczyło Burana 1.01, jedyny egzemplarz, który poleciał na orbitę?
Katastrofa hangaru
Pozostałe egzemplarze nigdy nie poleciały w kosmos, a dwa ostatnie zostały częściowo lub całkowicie rozmontowane.
Q 25Co, oprócz w pełni automatycznych lotów, umożliwiała konstrukcja wahadłowca Buran?
Katapultowanie foteli załogi
Atutów tych nigdy nie wykorzystano, a o wartości systemu trudno wnioskować z jednego udanego lotu bez ładunku.
Q 26Czym był Pathfinder, wymieniany obok orbiterów programu Space Shuttle?
Makietą nieprzystosowaną do lotów
Prawdziwe próby w atmosferze wykonywał inny egzemplarz, pozbawiony własnego napędu.
Q 27Ile razy łącznie wykorzystano radziecką rakietę nośną Energia?
Dwa
Jeden z tych startów wyniósł Burana w jego bezzałogowy lot po orbicie okołoziemskiej.
Q 28Ile ton wynosił udźwig zestawu Energia/Buran na niską orbitę okołoziemską?
30
Rakieta mogła wynosić dowolny ładunek, nie tylko wahadłowiec, co pokazała misja z satelitą bojowym Polus.
Q 29Kto zaprojektował Silbervogel, suborbitalny bombowiec uznawany za pierwowzór wahadłowców?
Eugen Sänger
Austriacki inżynier pracował nad tym projektem podczas II wojny światowej.
Q 30Jaki przydomek nosił Buran 1.02, drugi egzemplarz radzieckiego promu?
Pticzka
Egzemplarz ten ukończono w 97%, a kolejny, oznaczony 2.01, zaledwie w połowie.