Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Wielka Karta Swobód, czyli Magna Charta Libertatum, to akt wymuszony na królu Anglii Janie bez Ziemi przez wzburzonych możnych. Ograniczała władzę monarchy w sprawach skarbowych i sądowych, a w krajach anglosaskich do dziś uchodzi za fundament porządku konstytucyjnego. W quizie sprawdzisz, co mówiły najważniejsze artykuły Karty, jak baronowie mieli pilnować króla i kim był władca, który ją wydał: od sporu z papieżem po wojnę z własnymi poddanymi.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01W którym roku król Anglii wydał Wielką Kartę Swobód?
1215
Akt powstał pod naciskiem możnowładztwa, wzburzonego królewską samowolą i uciskiem podatkowym.
Q 02Który słynny król Anglii był bratem Jana bez Ziemi?
Ryszard Lwie Serce
Jan był też Panem Irlandii z nadania ojca od 1177 roku, a koronę Anglii nosił od 6 kwietnia 1199 roku.
Q 03Nad którą rzeką leży łąka Runnymede, miejsce podpisania Wielkiej Karty Swobód?
Tamiza
Łąka znajduje się w hrabstwie Surrey, około 32 km od stolicy Anglii.
Q 04Jakim zwierzęciem jest król Jan bez Ziemi w animowanym „Robin Hoodzie” Disneya z 1973 roku?
lew
W polskiej wersji językowej głosu tej chciwej postaci użyczył Jan Peszek, a w angielskiej Peter Ustinov.
Q 05Co art. 62 Wielkiej Karty Swobód ogłaszał dla zbuntowanych przeciw królowi?
amnestię
Chodziło o uczestników tego samego buntu, który doprowadził do nadania Karty.
Q 06Jaką chorobę najczęściej podaje się jako przyczynę śmierci króla Jana bez Ziemi?
dyzenterię
Inne wersje mówią o wypiciu zbyt dużej ilości młodego brzoskwiniowego wina, a nawet o otruciu.
Q 07Który dramaturg uczynił króla Jana bez Ziemi głównym bohaterem swojej sztuki?
William Shakespeare
Dramat nosi tytuł „Życie i śmierć króla Jana”; władca pojawia się też w „Lwie w zimie” Jamesa Goldmana.
Q 08Które miasto miało potwierdzony wcześniejszy przywilej w art. 13 Wielkiej Karty Swobód?
Londyn
Ten sam artykuł ustanawiał przywileje także dla pozostałych miast królestwa.
Q 09Z którym papieżem popadł w konflikt król Jan bez Ziemi?
Innocentym III
Poszło o obsadę stolicy arcybiskupiej po śmierci Huberta Waltera, zmarłego 13 lipca 1205 roku.
Q 10Za początek czego uznaje się Wielką Kartę Swobód w ustawodawstwie anglosaskim?
demokracji brytyjskiej
Uchodzi tam również za fundament porządku konstytucyjnego i gwarancję wolności obywatelskich.
Q 11Bez powołania kogo art. 38 Wielkiej Karty Swobód zabraniał stawiać ludzi przed sądem?
świadków
Artykuł wymagał przy tym, by były to osoby godne zaufania.
Q 12Kto był matką króla Jana bez Ziemi?
Eleonora Akwitańska
Jan przyszedł na świat w Beaumont Palace w Oksfordzie jako piąty syn królewskiej pary.
Q 13Co art. 35 Wielkiej Karty Swobód ujednolicał w całym królestwie?
miary i wagi
Artykuł 45 wymagał z kolei, by sędziami i szeryfami zostawali tylko ludzie znający prawa królestwa.
W jakich dwóch dziedzinach Wielka Karta Swobód głównie ograniczała władzę monarszą?
Q 21Kogo papież sam wybrał na arcybiskupa wbrew królowi Janowi bez Ziemi?
Stephena Langtona
Król i kapituła w Canterbury wskazali własnych kandydatów, lecz w Rzymie obie nominacje unieważniono.
Q 22Pod jaką miejscowością wojska cesarskie, sojusznicy Jana bez Ziemi, poniosły klęskę w 1214 r.?
Bouvines
Bitwę stoczono 27 lipca; po niej kampania na kontynencie była przegrana, a skarb Anglii świecił pustkami.
Q 23Z zaciągania czego król miał bezzwłocznie zrezygnować według art. 51 Wielkiej Karty Swobód?
cudzoziemskich wojsk
Karta powstała po przegranej wojnie na kontynencie, na którą władca zbierał ogromne podatki.
skarbowej i sądowej
Podatki wymagały zgody rady królestwa, a więzienie lub karanie kogokolwiek – wyroku sądowego.
Q 15W której powieści Waltera Scotta występuje postać Jana bez Ziemi?
„Ivanhoe”
Władca jest też stałą postacią opowieści i filmów o Robin Hoodzie, zwykle jako jeden z czarnych charakterów.
Q 16Prawo czego przyznawała feudałom Wielka Karta Swobód na wypadek jej złamania przez króla?
oporu
Karta określała przy tym uprawnienia baronów i duchowieństwa oraz zakres swobód klas niższych.
Q 17Kto miał zastąpić Jana bez Ziemi na tronie Anglii z wyboru zbuntowanych baronów?
Ludwik, następca tronu Francji
Wojna króla z baronami wybuchła już latem po wydaniu Karty i szybko zmieniła się w spór dynastyczny.
Q 18Jakie prawo Wielka Karta Swobód gwarantowała duchownym?
obsadzania biskupów
Król nie mógł też podwyższać podatków bez porozumienia z radą złożoną z baronów, biskupów i arcybiskupa.
Q 19Ilu baronów liczyła komisja pilnująca Wielkiej Karty Swobód według jej art. 61?
25
Czterech z nich udawało się w delegacji do króla, by powiadomić go o złamaniu artykułów.
Q 20Jaką swobodę gwarantował art. 41 Wielkiej Karty Swobód, z zastrzeżeniami na czas wojny?
handlu
Tej samej sprawy dotyczył także kolejny artykuł, a przywileje dla miast ustanawiał art. 13.
Q 24W katedrze którego miasta pochowano króla Jana bez Ziemi?
Worcester
Władca zostawił po sobie tak złą pamięć, że jego imienia nie dawano już następcom tronu.
Q 25W którym roku Wielką Kartę Swobód wpisano na listę UNESCO Pamięć Świata?
2009
W ustawodawstwie anglosaskim akt nadal uchodzi za gwarancję wolności obywatelskich.
Q 26Ile dni miał król na spełnienie petycji baronów według art. 61 Wielkiej Karty Swobód?
40
Po upływie tego terminu baronowie mogli zwrócić się ze skargą do wysokiego urzędnika królestwa.
Q 27Jak po łacinie nazywało się tarczowe, o którym mówi art. 12 Wielkiej Karty Swobód?
scutagium
Na jego nałożenie, podobnie jak na zasiłki lenne, król powinien był uzyskać zgodę Rady Królestwa.
Q 28Który artykuł Wielkiej Karty Swobód gwarantował wolność osobistą poddanych króla?
39
Monarcha nie mógł aresztować poddanego bez wyroku sądowego ani odebrać mu majątku.
Q 29Komu art. 54 Wielkiej Karty Swobód ograniczał prawne możliwości składania zeznań?
kobietom
Dokument nie znał kategorii „człowiek” i dzielił ludzi na arystokrację, duchownych, wolnych i niewolnych.
Q 30Do którego zakonu należał kościół w Dover, gdzie Jan bez Ziemi oddał państwo w opiekę Boga?
templariuszy
Stało się to w 1213 roku w obecności legatów papieskich; państwo powierzono też świętym Piotrowi i Pawłowi.