Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Zorza polarna to jedno z najbardziej efektownych zjawisk na niebie. Rozświetla okolice biegunów, ale bywa widoczna także znacznie dalej od nich, czasem nawet nad Polską. W quizie sprawdzisz, co wiesz o jej powstawaniu, kolorach i kształtach oraz o tym, co łączy ją ze Słońcem i ziemską magnetosferą. Nie zabraknie też pytań o zorze na innych planetach i o to, jak astronomowie szukają ich poza Układem Słonecznym.
Wszystkie 24 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jak nazywa się strumień naładowanych cząstek stale emitowany przez Słońce?
wiatr słoneczny
Płynie on także wtedy, gdy na Słońcu nie widać plam, a podczas rozbłysków gwiazda wyrzuca większe ilości cząstek.
Q 02Jak brzmi drugi człon łacińskiej nazwy zorzy polarnej widocznej na półkuli południowej?
australis
Obie nazwy pochodzą z łaciny: zorzę półkuli północnej określa się jako Aurora borealis.
Q 03Co odchyla tory naładowanych cząstek ze Słońca, gdy zbliżają się do naszej planety?
pole magnetyczne Ziemi
Część cząstek zostaje przy tym schwytana przez magnetosferę i trafia nad obszary polarne.
Q 04Na której planecie występują szczególnie silne zjawiska zorzowe?
Jowiszu
Na ich kształt i rozciągłość wpływają przepływy plazmy związane z księżycami galileuszowymi.
Q 05Podczas jakich zjawisk przede wszystkim obserwuje się zorze polarne?
burz magnetycznych
Towarzyszą im burze jonosferyczne, a silna jonizacja zakłóca wtedy propagację fal radiowych.
Q 06Na jakie dwa kolory świeci w zorzach polarnych tlen?
czerwony i zielony
Azot daje z kolei odcienie purpury i bordo.
Q 07Dokąd najdalej sięgały zorze obserwowane po intensywnych rozbłyskach na Słońcu?
okolice równika
Przy takich okazjach zjawisko widziano też na średnich szerokościach geograficznych, między innymi nad Polską.
Q 08Na ilu planetach-olbrzymach Układu Słonecznego obserwowano zorze polarne?
na wszystkich
Pierwsze rejestracje pochodziły przeważnie spoza zakresu widzialnego.
Q 09Jakie cząstki tworzą strumień płynący od Słońca nawet wtedy, gdy nie widać na nim plam?
protony i elektrony
Mają one mniejsze prędkości i energie niż cząstki wyrzucane podczas rozbłysków.
Q 10Od czego, oprócz rodzaju gazu, zależy kolor zorzy polarnej?
wysokości zjawiska
Dlatego zorze mogą mieć różne barwy, od niebieskiej po czerwoną.
Q 11Na jakiej wysokości nad Ziemią płynie w jonosferze prąd związany z powstawaniem zorzy?
100 km
Na takich wysokościach atmosfera jest zjonizowana i rozrzedzona.
Q 12Która sonda pozwoliła obserwować zorze na Saturnie w ultrafiolecie i świetle widzialnym?
Cassini
Zorze występują także na Uranie i Neptunie.
Q 13Jakim działaniem człowieka co najmniej dwukrotnie wywołano zorze?
detonacja ładunku jądrowego
Wybuch ogrzewał jonosferę, a takie eksperymenty spotkały się z krytyką ekologów.
Oddziaływanie czego na magnetosferę planety pozasłonecznej mogłoby wywołać zorze?
Q 21Czym w strumieniu cząstek płynącym od Słońca są cząstki elementarne z rozbłysków?
fazą wysokoenergetyczną
To one, a nie spokojny strumień, wzbudzają plazmę jonosferyczną na tyle silnie, by powstały większe zorze.
Q 22Do jakiej energii dochodzą protony wyrzucane przez Słońce podczas rozbłysków?
1 GeV
Elektrony z tych samych rozbłysków mają energię mniejszą o kilka rzędów wielkości, bo ich masa spoczynkowa jest mniejsza.
Q 23Emisję jakich linii widmowych umożliwia rozrzedzenie atmosfery na dużych wysokościach?
wzbronionych
Atmosfera jest tam również zjonizowana, a w jonosferze płyną prądy związane z powstawaniem zórz.
wiatru gwiazdowego
Warunkiem jest też to, by taka planeta miała własne pole magnetyczne.
Q 15O jakiej porze nocy zorze polarne bywają widywane częściej?
przed lokalną północą
Wiąże się to ze zmianami napięcia na krańcach magnetosfery, które wywołują indukcyjne przepływy prądu w jonosferze.
Q 16Jakimi przyrządami można by wykryć zorze na planetach pozasłonecznych?
radioteleskopami
Zorzom towarzyszy emisja fal radiowych, a rozdzielczość teleskopów nie pozwala uchwycić obrazu samego zjawiska.
Q 17Po torze o jakim kształcie poruszają się cząstki schwytane przez ziemską magnetosferę?
helisy
Taki ruch wzdłuż linii pola prowadzi cząstki nad obszary polarne, gdzie wzbudzają atomy i wywołują świecenie zorzowe.
Q 18Jakie struktury otaczające Ziemię pułapkują cząstki stale płynące od Słońca?
pasy radiacyjne
Cząstki te mają jednak zbyt małą energię, by silnie wzbudzić plazmę jonosferyczną i wywołać większe zorze.
Q 19Różna intensywność czego bezpośrednio nadaje zorzy polarnej jej kolor?
linii emisyjnych
Zorze różnią się też kształtem: wśród ich typów wymienia się pasma, łuki, kurtyny, promienie i korony.
Q 20Obok bardzo chłodnych gwiazd, z układów jakich obiektów wychwycono możliwe sygnały zórz?
brązowych karłów
Teoretycznie zorze mogą występować także na planetach pozasłonecznych mających pole magnetyczne i magnetosferę.
Q 24Fale nazwane czyim nazwiskiem przyspieszają elektrony nad zorzami?
Alfvéna
Dzieje się to w regionie akceleracji auroralnej; te same fale kształtują jasne struktury zorzy.