Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Kwarts is een van de meest voorkomende mineralen in de aardkorst. Het zit in zand en in gesteenten, groeit uit tot metershoge kristallen en komt voor in tientallen variëteiten, van amethist tot agaat. Deze quiz gaat over het ontstaan en de bouw van kwarts, over de kleuren en namen van de bekendste variëteiten en over toepassingen zoals kwartsglas en het kwartsuurwerk. De vragen lopen op van makkelijk tot pittig, met bij elk antwoord een korte uitleg.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke kleur heeft amethist, een van de bekendste variëteiten van kwarts?
Paars
Door amethist te verhitten wordt ook citrien geproduceerd.
Q 02Kwarts is een vorm van welke chemische verbinding met de formule SiO2?
Siliciumdioxide
In het kristal deelt elk siliciumatoom zijn zuurstofatomen met de buren, wat de verhouding van één op twee oplevert.
Q 03Welke variëteit van kwarts is helder en kleurloos?
Bergkristal
In deze variëteit komt zuiver kwarts voor; door bestraling kan er rookkwarts van gemaakt worden.
Q 04Waar staat op uurwerken met een kwartsoscillator meestal de aanduiding 'quartz'?
Wijzerplaat
De tijdgever van zo'n uurwerk is een oscillerend stukje kwartskristal.
Q 05Welke organen kan het gasvormige SiO2 aantasten dat bij het blazen van kwartsglas ontstaat?
Longen
Daarom vereist het blazen van kwartsglas goede ventilatie.
Q 06Welk volk uit de oudheid hield kwarts voor permanent gestold water, dus ijs?
Romeinen
Kwartskristallen waren al in de klassieke oudheid bekend.
Q 07Welke naam draagt zwart-wit gebande agaat?
Onyx
Agaat zelf bestaat uit gebande chalcedoon.
Q 08Welke steen bestaat uit zeer fijn kristallijne kwarts en chemisch gebonden water?
Vuursteen
Net als agaat en jaspis hoort de steen bij de variëteiten met voor het oog onzichtbaar kleine kristallen.
Q 09Waarvoor is kwartsglas transparant, anders dan de meeste andere vormen van glas?
Ultraviolette straling
Daarom worden er cuvetten van gemaakt voor metingen in dat deel van het spectrum.
Q 10Wat betekent het woord van Slavische oorsprong waarvan de naam kwarts is afgeleid?
Hard
De naam kwam via het Duitse Quarz in het Nederlands terecht.
Q 11Welke variëteit van kwarts is een vergroeiing van amethist en citrien?
Ametrien
Citrien is de gele variëteit van kwarts.
Q 12Waardoor ontstaat uit gesmolten silica vaak kwartsglas in plaats van kristallen?
Snelle afkoeling
Het kristalliseren van silica gaat vrij traag, waardoor de atomen geen tijd krijgen om zich regelmatig te ordenen.
Q 13Hoe heten vaste materialen uit dezelfde stof die in verschillende kristalstructuren bestaan?
Polymorfen
Van SiO2 zijn er veel: naast α- en β-kwarts onder meer cristobaliet, tridymiet en coesiet.
Q 21In welke meettechniek wordt kwartsglas als cuvetmateriaal toegepast?
Spectroscopie
Kwartsglas is sterk, zet weinig uit en kan daardoor grote temperatuurverschillen doorstaan.
Q 22Wat voor structuur vormt een vast kwartskristal in plaats van losse moleculen?
Covalent netwerk
In kristallijn silica liggen de bouwstenen in een regelmatig patroon, in amorfe vormen juist willekeurig.
Q 23Welke kwartsvariëteit is zeer donkerbruin tot zwart?
Morion
De grens met een donkere rookkwarts is eigenlijk niet te bepalen.
Welk kristalstelsel heeft β-kwarts, de fase die bij hoge temperatuur ontstaat?
Q 14Welke kwartsvariëteit bezit het chatoyance-effect?
Kattenoog
De steen wordt tot de macrokristallijne variëteiten gerekend: de kristallen zijn met het blote oog te zien.
Q 15Meer dan hoeveel procent van het volume van de aardkorst bestaat uit kwarts?
12
Daarmee is kwarts een van de meest voorkomende mineralen in de aardkorst.
Q 16Door de inwerking van wat op gesteenten ontstaan de grootste kwartskristallen?
Heet water
SiO2-houdend gesteente lost daarbij op en slaat bij afkoeling weer neer in holtes en scheuren.
Q 17Welk metaal bepaalt samen met ijzer de kleur van een aantal kwartsvariëteiten?
Aluminium
Het kleureffect treedt vooral op in combinatie met ioniserende straling.
Q 18Op welke frequentie in hertz trilt de oscillator van een kwartsuurwerk?
32.768
Dat getal is gelijk aan 2 tot de macht 15, zodat eenvoudige schakelingen het kunnen terugbrengen tot 1 puls per seconde.
Q 19Waardoor is kwartsglas moeilijker te blazen dan gewoon glas?
Hoger verwekingspunt
Het zacht worden begint bovendien veel abrupter, en bij het blazen is goede ventilatie nodig.
Q 20Van welke aard zijn de bindingen tussen silicium en zuurstof in kwarts?
Polair covalent
Die sterke bindingen maken kwartsglas chemisch vrij inert.
Hexagonaal
Naast de twee kristallijne fasen bestaat er ook een amorfe vorm: kwartsglas.
Q 25Uit een afkoelende hete oplossing van welk zuur kan kwarts ontstaan?
Orthokiezelzuur
Kwarts ontstaat ook uit een gesmolten massa silicaat; verloopt het afkoelen langzaam, dan groeien er grote kristallen.
Q 26Welk kristalstelsel heeft α-kwarts?
Trigonaal
Kristallijn kwarts kent twee fasen, die verschillen in de oriëntatie van de silica-viervlakken.
Q 27Tot welke groep silicaten wordt kwarts gerekend vanwege zijn driedimensionale netwerk?
Tectosilicaten
In dat netwerk is elk zuurstofatoom gedeeld tussen twee viervlakken van SiO4.
Q 28Bij hoeveel graden Celsius ligt het verwekingspunt van kwartsglas?
1665
De sterke bindingen tussen de atomen zorgen daarvoor; het materiaal is ook chemisch vrij inert.
Q 29De oplosbaarheid van kwarts in water ligt bij 25 °C tussen 6 en hoeveel mg per liter?
11
Door die geringe oplosbaarheid blijft kwarts bij verwering van gesteenten grotendeels achter, bijvoorbeeld als zand.
Q 30Welke groene kwarts bevat insluitingen van bijvoorbeeld actinoliet of hedenbergiet?
Praas
Prasioliet is ook groen, maar is een ijzerhoudende kwarts die soms door verhitten van amethist wordt gemaakt.