Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Uranium is het zwaarste element dat van nature op aarde voorkomt. Het zilverwitte metaal is licht radioactief, dichter dan lood en de grondstof voor kernreactoren en kernwapens. Deze quiz loopt langs de ontdekking, de isotopen, de winning in mijnen en zeewater, verarmd uranium en de kettingreactie. Ook Nederlandse weetjes komen voorbij, van de Vliehors tot de bodem van Zeeland.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Naar welke planeet is het element uranium genoemd?
Uranus
De planeet was pas acht jaar vóór het element ontdekt, dus de naam was toen nog hoogst actueel.
Q 02Welk atoomnummer heeft het chemische element uranium?
92
Uranium is het element met de hoogste atoommassa dat van nature op aarde voorkomt.
Q 03Tijdens welk conflict werd uranium van belang voor de defensie-industrie?
Tweede Wereldoorlog
In 1943 werd voor het Manhattanproject al uranium gewonnen op Amerikaanse bodem.
Q 04Uranium heeft een 65% hogere dichtheid dan welk zwaar metaal?
Lood
Dankzij dat hoge gewicht per volume is het metaal bruikbaar als afscherming tegen ioniserende straling.
Q 05In welk land ligt het Sudetenland, waar uranium in de bodem voorkomt?
Tsjechië
Veel grotere hoeveelheden worden gewonnen in landen als Namibië en Australië.
Q 06Naar welk splijtbaar element vervalt uranium-238 nadat het neutronen heeft geabsorbeerd?
Plutonium
Het gaat om de isotoop met massagetal 239, die net als uranium-235 door thermische neutronen te splijten is.
Q 07Waarvoor werd radium begin 20e eeuw gebruikt op de wijzers van horloges?
Lichtgevende verf
Het element werd gevonden in uraniumerts; zo kwam de zoektocht naar radioactieve ertsen op gang.
Q 08In welk land werd in 2003 uranium aangetroffen op 200 kilometer van de stad Yazd?
Iran
De vondst werd in februari van dat jaar gedaan, ver buiten de stad zelf.
Q 09In welke provincie zijn fosforietknollen gevonden die tot 300 ppm uranium bevatten?
Zeeland
De knollen zitten in een aardlaag die de Formatie van Breda heet.
Q 10Tot welke reeks elementen in het periodiek systeem behoort uranium?
Actinoïden
Het metallisch grijze element draagt het symbool U; de IUPAC-naam luidt uraan.
Q 11Welke soort straling, die niet door de huid dringt, zendt uranium uit?
Alfastraling
Uranium buiten het lichaam is daardoor weinig gevaarlijk; opgehoopt in het lichaam kan het genetische schade aanrichten.
Q 12Uit welke kolonie kwam het meeste uranium voor de atoombom Little Boy?
Belgisch-Congo
De levering liep via de Belgische regering in ballingschap.
Q 13Wat verbruikt brandend uranium uit een antitankprojectiel binnen in een getroffen tank?
Zuurstof
Het projectiel van verarmd uranium doorboort eerst het pantser en vat daarna vlam.
Q 21In welke Amerikaanse staat werd in 1943 uranium gewonnen voor het Manhattanproject?
Colorado
Het meeste uranium voor het project kwam uiteindelijk niet uit Amerika zelf, maar via de Belgische regering in ballingschap.
Q 22Hoeveel miljard ton uranium is er naar schatting in al het zeewater opgelost?
4,5
Dat is duizendmaal meer dan op het land, maar de winning stuit op grote technische en commerciële belemmeringen.
Q 23Sinds welk jaar is munitie met verarmd uranium verboden op de Vliehors en de Noordvaarder?
1993
Verarmd uranium wordt elders nog wel toegepast in antitankwapens, waarvan het projectiel door pantser heen gaat.
Q 14Van wat voor ondernemingen komt ongeveer de helft van de wereldwijde uraniumproductie?
Staatsbedrijven
In de jaren 1990 nam het aantal mijnbouwers sterk af door sluitingen, fusies en overnames.
Q 15Voor hoeveel procent bestaat natuurlijk uranium uit de isotoop uranium-235?
0,72
De rest is vrijwel geheel een zwaardere isotoop. Bij verrijkt uranium ligt het aandeel hoger, bij verarmd uranium juist lager.
Q 16Bij welke winningsmethode wordt uranium ondergronds opgelost en daarna opgepompt?
In situ-productie
In 2024 kwam de helft van al het uranium ter wereld op deze manier uit de grond.
Q 17Uit welk element wordt de kunstmatige isotoop uranium-233 gevormd?
Thorium
Dat gebeurt met een neutronenbombardement; ook deze kunstmatige isotoop is splijtbaar.
Q 18Waarmee reageert uranium wanneer het een fijn verdeeld poeder is?
Koud water
Aan de lucht raakt het metaal langzaamaan bedekt met een laagje uraniumoxide.
Q 19Welke Duitse scheikundige ontdekte uranium in 1789?
Martin Heinrich Klaproth
Hij vond het nieuwe element in het mineraal pekblende.
Q 20Hoeveel milligram uranium bevat een kilo droge Nederlandse aarde maximaal?
8
De ondergrens ligt bij 0,4 milligram per kilo droge aarde.
Q 24Welk uraniumerts komt van nature het meest op aarde voor?
Uraniniet
Het erts bestaat voornamelijk uit uraniumdioxide, UO2.
Q 25Boven hoeveel graden Celsius vormt uraniumhexafluoride al een damp?
56
De witte, vaste stof met formule UF6 wordt gebruikt bij het verrijken van uranium.
Q 26Hoeveel procent van het uranium kwam in 1990 nog uit ondergrondse mijnen?
55
In 1999 was dat aandeel gedaald tot 33%; daarna steeg het weer door de opening van Canadese mijnen.
Q 27Op welke Duitse onderzeeboot werd uranium buitgemaakt dat het Manhattanproject gebruikte?
U-234
Zo belandde zelfs Duits uranium in het Amerikaanse atoomprogramma.
Q 28Hoeveel delen uranium bevat een miljard delen zeewater ongeveer?
3,3
Juist die extreem lage concentratie maakt winning uit zee technisch en commercieel lastig.
Q 29Welke natuurkundige ontdekte in 1935 de isotoop uranium-235?
Arthur Jeffrey Dempster
De Canadees-Amerikaan vond daarmee de isotoop die later onmisbaar bleek voor kernreactoren en kernwapens.
Q 30Welk aandeel in de uraniumproductie hadden de vijf grootste bedrijven in 2024, in procent?
69
Ongeveer de helft van alle productie komt bovendien van bedrijven in overheidshanden.