Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Zuurstof is het element met symbool O en atoomnummer 8. Het zit in de lucht die we inademen, in het water van de oceanen en in de gesteenten van de aardkorst. Deze quiz gaat over de vormen waarin zuurstof voorkomt, de ontdekkers van het gas, de toepassingen in ziekenhuis, industrie en ruimtevaart en de chemie van oxiden. Ook de gevaren van zuivere en vloeibare zuurstof komen aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welk atoomnummer heeft het chemische element zuurstof?
8
Het symbool O gaat via het Latijnse oxygenium terug op het Oudgriekse oxýs.
Q 02Hoe heet de vorm O2 waarin zuurstof als enkelvoudige stof vooral in de lucht zit?
Dizuurstof
Een molecuul van deze vorm kent een stabiele en een aangeslagen toestand.
Q 03Welke maan van Jupiter is geheel bedekt met waterijs?
Europa
Ook kometen bestaan grotendeels uit waterijs, waarin zuurstof gebonden zit.
Q 04Welke kleur heeft zuurstof in vloeibare vorm?
Lichtblauw
Als gas is zuurstof daarentegen kleurloos.
Q 05Wie gaf zuurstof de wetenschappelijke naam oxygenium?
Antoine Lavoisier
De naam betekent zuurvormer en gaat terug op het Oudgriekse woord oxýs.
Q 06Van welke soort stoffen dacht men vroeger dat zuurstof een onmisbaar bestanddeel was?
Zuren
Dat bleek onjuist: waterstofchloride ontstaat uit waterstofgas en chloorgas, zonder dat er zuurstof aan te pas komt.
Q 07In welke groep van het periodiek systeem staat zuurstof?
16
Zuurstof is een niet-metaal en geeft zijn naam aan de hele groep, die ook als VIa wordt aangeduid.
Q 08Welke mineralen, waaruit de aardkorst is opgebouwd, bevatten allemaal zuurstof?
Silicaten
Ook al het water van de oceanen bevat het element, dat daardoor in gebonden vorm wijdverspreid is.
Q 09Waardoor kan ozon behalve in de ozonlaag ook op zeeniveau ontstaan?
Luchtvervuiling
Ozon wordt ook trizuurstof genoemd en heeft de formule O3.
Q 10Aan welke micro-organismen dankt de atmosfeer vooral haar vrije zuurstof?
Cyanobacteriën
Zonder die voortdurende productie zou zuurstof geleidelijk uit de lucht verdwijnen, omdat het zich met oxideerbare materialen verbindt.
Q 11Welke rol speelt elementaire zuurstof door zijn hoge elektronegativiteit in reacties?
Oxidator
Die agressiviteit dankt het element ook aan zijn merkwaardige elektronenstructuur.
Q 12Wiens herontdekking van zuurstof maakte het gas pas in wijdere kring bekend?
Joseph Priestley
Al gauw begreep men dat dit gas het ademen van mens en dier mogelijk maakt.
Q 13Uit welke zuurstofhoudende stof bestaat het ijs op Mars mogelijk?
Koolstofdioxide
Ook in die verbinding zit zuurstof, zodat het element ook op andere hemellichamen in ijs voorkomt.
Q 21Hoeveel stabiele isotopen heeft zuurstof naast het meest voorkomende, 16O?
Twee
Het gaat om 17O en 18O; daarnaast zijn er radioactieve isotopen bekend.
Q 22Waar op aarde komt zuurstof voor als vrije, losse atomen?
Hoge lagen van de atmosfeer
Zulke losse atomen zijn zeer reactief en verbinden zich snel met andere stoffen.
Q 23Voor ongeveer hoeveel procent van haar massa bestaat de aardkorst uit zuurstof?
46,7%
Het element zit er vooral in gebonden vorm in: als metaaloxiden, carbonaten en andere zouten.
Wat is de maximale diepte voor het duiken met zuivere zuurstof?
Q 14Voor ongeveer hoeveel procent van zijn massa bestaat het menselijk lichaam uit zuurstof?
65%
Geen ander element weegt in het lichaam zo zwaar mee: de zuurstof zit er voornamelijk in als bouwsteen van water.
Q 15Welke Zweedse apotheker ontdekte zuurstof in 1771?
Karl Wilhelm Scheele
Zijn vondst bleef aanvankelijk weinig bekend; pas een latere herontdekking bracht het gas onder de aandacht van een breder publiek.
Q 16Welk proces in organismen kan zonder zuurstofgas nergens op aarde plaatsvinden?
Aerobe dissimilatie
Daarom is het gas onmisbaar voor vele organismen op aarde.
Q 17Tot welke groep zuurstofverbindingen behoort H2O2, met zijn O-O-binding?
Peroxiden
Zulke verbindingen zijn niet erg stabiel en hun gedrag hangt onder meer af van de zuurgraad.
Q 18Met welke methode wordt zuurstof meestal uit vloeibare lucht gewonnen?
Fractionele destillatie
Stikstof (N2) destilleert daarbij als damp, terwijl zuurstof als vloeistof achterblijft.
Q 19Welke pijnaandoening wordt in de medische wereld met zuiver zuurstofgas behandeld?
Clusterhoofdpijn
Ook mensen met ademhalingsproblemen krijgen het gas toegediend, en in lasapparatuur wordt het eveneens veel toegepast.
Q 20Van welk metaal zijn alleen metastabiele oxiden bekend?
Goud
Hetzelfde geldt voor enkele van de lichtere edelgassen; met vrijwel alle andere elementen vormt zuurstof stabiele verbindingen.
6 meter
Onder druk is zuurstof namelijk giftig voor de mens; dat heet zuurstofvergiftiging.
Q 25Welke oxidatietoestand heeft zuurstof in oxiden?
−II
Het element neemt daarbij elektronen op. Veel oxiden vormen samen met water een zuur of een base.
Q 26Met welke groep stoffen reageert ozon in de lucht tot schadelijke producten?
Vluchtige organische verbindingen
Te veel ozon inademen kan bovendien tot ernstige longproblemen leiden; een verzamelnaam voor dit soort verontreiniging is smog.
Q 27Welk metaal dient als katalysator bij de oxidatie van ethyleen tot ethyleenoxide?
Zilver
Dit industriële proces met zuurstof levert een belangrijke grondstof voor de polymeerindustrie.
Q 28Welke afkorting geeft het aandeel zuurstof in medisch toegediende lucht aan?
FiO2
De letters staan voor de Engelse term fraction of inspired oxygen; het gaat om een molfractie of volumefractie.
Q 29Welke kleur zit in de bijnaam van vaste zuurstof in de ε-fase, boven 10 GPa?
Rood
In deze fase zouden moleculen van vier of acht zuurstofatomen voorkomen: O4 en O8.
Q 30Welke Latijnse term krijgen losse zuurstofatomen die maar kort aan een reactie meedoen?
In statu nascendi
Zo'n atoom ontstaat bijvoorbeeld bij het ontleden van waterstofperoxide en recombineert direct met een ander atoom.